2026ರ ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯೆಡೆಗಿನ ಜಾಗತಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (UNEP) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 2026ರ ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನವನ್ನು ಜೂನ್ 5 ರಂದು "ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆ" ಘೋಷವಾಕ್ಯದಡಿ ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಆತಿಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅವನತಿಯಂತಹ ತುರ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. 1972ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 2030ರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಅಳವಡಿಕೆ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿತದಂತಹ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಲು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ: ಕರಡು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು 2026: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು "ಕರಡು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು 2026" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇದು ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. AI ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾಷಾಂತರ (SUVAS), ಪ್ರತಿಲೇಖನ (ASR), ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ (SUPACE) ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮುನ್ನಂದಾಜು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಗೌಪ್ಯತಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ, ಅಂತಿಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಬಾಡಿ ಇದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಿದೆ. ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಕ್ಯಾಂಪಸ್: ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020 ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಸಮಗ್ರ ಗುರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮೋದನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನೂತನ ಯುಜಿಸಿ (UGC) ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ ಹಾಗೂ ಹೊರಹೋಗುವ ಹಣದ ರವಾನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
'ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿ 2026' ವರದಿ: ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು: ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ (CSE) ಹಾಗೂ ಡೌನ್ ಟು ಅರ್ಥ್ (DTE) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ 'ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿ 2026' ವರದಿಯು ದೇಶದ ಪರಿಸರ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಆತಂಕಕಾರಿ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ 83% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 97,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ 15 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಮುಖಜಭೂಮಿಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಜಾಗತಿಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು 25.34% ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 32 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (SDGs) ಪ್ರಗತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ.
ನವಾಚಾರ್ ಮಂತ್ರ ಉಪಕ್ರಮ: ತಳಮಟ್ಟದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯವು (MSDE) 3 ಜೂನ್ 2026 ರಂದು ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 'ನವಾಚಾರ್ ಮಂತ್ರ ಉಪಕ್ರಮ'ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾವುಕೇಂದ್ರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು (NIESBUD) ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ (FITT) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ತಳಮಟ್ಟದ ನಾವೀನ್ಯಕಾರರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಹವಾಮಾನ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಉದ್ಯಮಗಳ (MSME) ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತ-ಓಮನ್ (CEPA): ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೊಸ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು: ಭಾರತ ಮತ್ತು ಓಮನ್ ನಡುವಿನ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದವು 1 ಜೂನ್ 2026 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದವು 98.08% ರಷ್ಟು ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಶೂನ್ಯ-ಸುಂಕದ ಪ್ರವೇಶ, 127 ಸೇವಾ ವಲಯಗಳ ಉದಾರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ಸುಧಾರಿತ ವೀಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜವಳಿ ಮೇಲಿನ 5% ಸುಂಕ ರದ್ದತಿಯು ದೇಶದ (MSME) ವಲಯಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿತ ಔಷಧಗಳಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ (AYUSH) ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು (NPOP) ಕೃಷಿ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಪರಿಸರ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಸವಾಲುಗಳು: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು (AI) ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 3% ರಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯದ (e-waste) ಪ್ರಮಾಣವು 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಆತಂಕವಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ "ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯನ್ನು (responsible AI ecosystem) ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತುರ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.