ಸುದ್ದಿ -  255 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಯಾದ ದಿಶಾ 2.0 (2026-2031), ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾನೂನು ನೆರವು, ಅರಿವು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಸಿಎಸ್‌ಸಿಗಳ (CSC) ಮೂಲಕ ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಮುನ್ನದ ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಟೆಲಿ-ಲಾ, ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ಬಂಧು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಎಲ್ಎಲ್ಎಪಿ (LLLAP) ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ.
• ಹೊಸ ವಿಧಿ-ಸಂಜೀವಿನಿ (VIDHI-Sanjeevani) ವೇದಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ದಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಇ-ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಐ (AI) ಪರಿಕರಗಳಂತಹ ಇತರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಎಐ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೆರವು, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ದಿಶಾ 0 ಮುಂದಾಗಿದೆ.

• ದಿಶಾ 2.0 ಯೋಜನೆಯು 2021 ಮತ್ತು 2026 ರ ನಡುವೆ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಹಿಂದಿನ ದಿಶಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.
• ದಿಶಾ ಯೋಜನೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆ 2.37 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ. (ಮೇ 2026)
• ಸಂವಿಧಾನದ 14, 21 ಮತ್ತು 39ಎ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವಂತೆ ನ್ಯಾಯದ ಲಭ್ಯತೆಯ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ದಿಶಾ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ, ನ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಎಸ್‌ಡಿಜಿ-16 (SDG-16) ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ದಿಶಾ 2.0 ಕುರಿತು

• ಪ್ರಕಾರ: ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ
• ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆ: ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯ
• ಅವಧಿ: 5 ವರ್ಷಗಳು (ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2026 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2031 ರವರೆಗೆ)
• ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ: 255 ಕೋಟಿ ರೂ.

ದಿಶಾ 2.0 ಘಟಕಗಳು

• ಟೆಲಿ-ಲಾ: 2.5 ಲಕ್ಷ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ (CSCs) ಮೂಲಕ ದಾವೆಗೂ ಮುನ್ನ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯ ಬಂಧು: ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1987 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹರಾದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯ (pro-bono) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾನೂನು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಅರಿವು (LLLAP): ಸಚಿವಾಲಯಗಳು, ಇಲಾಖೆಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (CSOs) ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ (VIDHI)-ಸಂಜೀವಿನಿ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ-ಚಾಲಿತ ನಿರ್ಧಾರ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಘಟಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನ್ಯಾಯದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಇತರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• ಇ-ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್: ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (ICT) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಡೇಟಾ ಗ್ರಿಡ್: ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಡೇಟಾಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ.
• ಎಐ-ನೆರವಿನ ಪರಿಕರಗಳಾದ ಸುಪೇಸ್ (SUPACE), ಸುವಾಸ್ (SUVAS) ಇತ್ಯಾದಿ.