ಪೀಠಿಕೆ: ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoSPI) 18 ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು ವಿಶ್ವ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ದಿನದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (NSS) 75ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಮಾರೋಪ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NSS) ಬಗ್ಗೆ:

• ಮೂಲ (Origins): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿನ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬಲು 1950 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು;  ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಹು-ವಿಷಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನೆಲೆ:  NSSO (1970 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು) ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಇದನ್ನು MoSPI ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ (NSO) ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆ: ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ – ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ SDRD (ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ), ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ FOD (ದೆಹಲಿ/ಫರಿದಾಬಾದ್), ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ DPD (ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ) ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ SCD (ನವದೆಹಲಿ).

ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ:

• ಸುತ್ತುಗಳ ರಚನೆ: ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ 'ಥಿಕ್ ರೌಂಡ್ಸ್' (Thick Rounds) (≈1.2 ಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳು) ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ 'ಥಿನ್ ರೌಂಡ್ಸ್' (Thin Rounds) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
• ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 1950–51 ರಲ್ಲಿ 1,833 ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 14,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 75 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ವಲಸೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ವಸತಿ, ಕೃಷಿ, ವೃದ್ಧರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ದೃಢವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

NSS / NSO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು:

• ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ (PLFS): 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು ಉದ್ಯೋಗ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ನಗರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚಕಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
• ವಾರ್ಷಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI): ಸಂಘಟಿತ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ಉತ್ಪಾದನೆ (output), ಒಳಹರಿವು (inputs), ಉದ್ಯೋಗ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ.
• ಬೆಲೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು: CPI-ಗ್ರಾಮೀಣ, CPI-ನಗರ, CPI-AL/RL ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು WPI ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಣದುಬ್ಬರ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್‌ನ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ.
• ನಗರ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಮೀಕ್ಷೆ (Urban Frame Survey) (2022–27): ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು: ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

NSS ನ ಮಹತ್ವ:

• ನೀತಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು: MGNREGA, PDS ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್, ಕಾರ್ಮಿಕ ನೀತಿಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು  ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥೂಲ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ: GDP ಅಂದಾಜು, ಬಡತನದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಬಳಕೆಯ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮೌಲ್ಯ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮಟ್ಟದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ,  ದಶಕಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: 

1. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NSS) ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. NSS ಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಮತ್ತು “ದತ್ತಾಂಶ-ಚಾಲಿತ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ” ಇದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.

2. NSS ಮತ್ತು NSO ನಡೆಸುವ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಭಾರತದ ಸ್ಥೂಲ ಆರ್ಥಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅದಾಗ್ಯೂ, ದತ್ತಾಂಶದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಯೋಚಿತ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿ.