ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೋಕಸಭಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಡಚಣೆಗಳು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಪಾತ್ರ

• ಶಾಸನ ರಚನೆ: ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಆಳುವ ಹಾಗೂ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಚರ್ಚೆಗಳು, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ವೇಳೆ (Question Hour), ನಿರ್ಣಯಗಳು (motions) ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಂಗವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ನಾಗರಿಕರ ಕಾಳಜಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ನೀತಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ: ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳು, ಮುಂಗಡಪತ್ರಗಳು (budgets) ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು:

• ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಎಂದರೆ, ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಅಡ್ಡಿಗಳು, ಮುಂದೂಡಿಕೆಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.
• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಅಡಚಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, 1990 ರ ದಶಕದಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ರಾಜಕಾರಣ (coalition politics) ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಂಸದೀಯ ಅಡ್ಡಿಯುಗೇರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಉತ್ಪಾದಕತೆ:

• 17 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು (2019-2024) 15 ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 274 ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
• ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ (Parliamentary Standing Committees) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮಸೂದೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು 15 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ (2009-14) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 71% ದಿಂದ 16 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ (2014-19) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 27% ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 17 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ (2019-24) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• 2025 ರ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ (Monsoon Session), ಲೋಕಸಭೆಯು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದ ಕೇವಲ 29% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ತನ್ನ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದ ಕೇವಲ 34% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ.

ನಿರಂತರ ಅಡಚಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು

• ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣ: ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಾಮುಖಿಯು, ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಆದ್ಯತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಿಕೆ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
• ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮತದ ಕೊರತೆ: ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಭಾತ್ಯಾಗ (walkouts) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿ ಮಸೂದೆಗಳು (2020), ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (2019) ಮತ್ತು ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST) ಜಾರಿ (2017) ಮುಂತಾದ ಕಾನೂನುಗಳು ಸಭಾತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವು.
• ಸಂಸದೀಯ ನಿಯಮಗಳ ದುರ್ಬಲ ಪಾಲನೆ: ಸಂಸದೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳ (decorum) ಮೇಲಿನ ಗೌರವವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅಶಿಸ್ತಿನ ಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸೀಮಿತ ಒಮ್ಮತ-ನಿರ್ಮಾಣ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಅಸಮರ್ಪಕ ಸಂವಾದವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಚಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿರಂತರ ಅಡಚಣೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ?

• ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ: ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮುಂದೂಡಿಕೆಗಳು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಂತಹ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಶಾಸಕಾಂಗದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ: ಅಡಚಣೆಗಳು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ: ನಿರಂತರ ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಯು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೇಲಿನ ನಾಗರಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ: ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅಡಚಣೆಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿವೇಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

• ಸಂಸದೀಯ ಶಿಸ್ತಿನ ಜಾರಿ: ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲು ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
• ಸಮಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ: ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ವಿವರವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕು.
• ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.
• ನಾಗರಿಕರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು: ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ:

• ನಿರಂತರ ಅಡಚಣೆಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ (Viksit Bharat) ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಸಂಸದೀಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಡಚಣೆಗಳು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ? ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
2. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ "ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ" ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ. ಶಾಸಕಾಂಗದ ಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆಯೇ? ಚರ್ಚಿಸಿ.