ಪರಿಚಯ

• ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಾಗಿವೆ.
• ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಳೆದ 150 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾನವ-ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ.
• ಇವು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣ, ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (fracking) ನಂತಹ ಮಾನವಜನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಕೊಯ್ನಾ (1967) ಭೂಕಂಪದಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಭೂಕಂಪದ ಅಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಾನವ–ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪಗಳು:

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಆಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಕಂಪನ ಘಟನೆಗಳು.
• ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  • ಜಲಾಶಯದ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಉದಾ. ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು)
  • ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ
  • ಗಣಿಗಾರಿಕೆ
  • ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡುವುದು (ಉದಾ. ಫ್ರಾಕಿಂಗ್)
  • ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್

ಮಾನವ–ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪನದ ಪುರಾವೆ

• ಜಾಗತಿಕ ಅವಲೋಕನ:
  • 19ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ (Seismological Research Letters, 2017).
  • ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ ಅಡಚಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಬಂಧ.
• ಭಾರತೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು:
  • ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಯ್ನಾ (1967): ಕೊಯ್ನಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 6.3 ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ.
  • ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ (2003-2012): ಅಂತರ್ಜಲ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಭೂಕಂಪನ ಚಟುವಟಿಕೆ; 2014 ರ ನಂತರ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದಾಗ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.
  • ಮುಲ್ಲಪೆರಿಯಾರ್, ಕೇರಳ: ಭೂಕಂಪನ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಂಪನಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ:

• ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು: ನೀರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಳಗಿನ ಒತ್ತಡದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ಒತ್ತಡ ಶೇಖರಣೆ: ತೂಕ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಳಗಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತಗಳು ಭೂಕಂಪನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
• ದ್ರವದ ವಲಸೆ: ಭೂಗತವಾಗಿ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾದ ನೀರು ಅಥವಾ ದ್ರವಗಳು ದೋಷದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ರಂಧ್ರದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
• ಫ್ರಾಕಿಂಗ್–ಪ್ರೇರಿತ ಕಂಪನಗಳು: ದ್ರವಗಳು ಬಂಡೆಯ ಪದರಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ, ಸುಪ್ತ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ:

• ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
• ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಿಲ್ಚಾರ್ ಬಳಿಯ 40 ಮಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.
• ದೆಹಲಿಯಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯು ಭೂಕಂಪನ ವಲಯ IV ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಭೂಕಂಪಗಳ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸೂಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ.
• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
• ಹೈಡ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್:
  • ಭೂಕಂಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮಾದರಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯ.
  • ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯ.

ಜಲಾಶಯ–ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪನ:

• ಕೊಯ್ನಾ ಭೂಕಂಪ – ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೇಗೆ ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದಾಹರಣೆ.
• ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು.
• ದೋಷ ರೇಖೆಗಳ ಬಳಿ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು.
• ದೋಷ ರೇಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ದ್ರವಗಳ ವಲಸೆ.
• ಇಡೀ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬುವುದು ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವುದು ಭೂಕಂಪನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

ಶಕ್ತಿ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಭೂಕಂಪನವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (Fracking) ಚಟುವಟಿಕೆ.
• ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಬೇಡಿಕೆ, ಪೆರಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಂತಹ ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ಸಕ್ರಿಯ ಭೂಕಂಪನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ತಜ್ಞರು ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ಭೂಕಂಪನ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಪವರ್ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
• ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪನ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ತಜ್ಞರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ: ಒಂದು ಗುಪ್ತ ಪ್ರಚೋದಕ:

• ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಗಳ ಕರಗುವಿಕೆ.
• ಕರಗಿದ ನೀರು ಹಠಾತ್ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭೂಕಂಪನವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.
• ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು.
• ಹೆಚ್ಚಿದ ಚಂಡಮಾರುತ ಚಟುವಟಿಕೆ.
• ಸಿನ್ಹೋನ್, ಅಮೇರಿದ(ಪಶ್ಚಿಮ): ಟೆಕ್ಸಾನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು.
• ಮಣ್ಣಿನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನುಸುಳುವಿಕೆ ಮಾದರಿಗಳು: ಕರುಳಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಚ್ಚಿದ ಖನಿಜೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಬದಲಾದ ಭೂಗತ ಹರಿವು.
• ಬರ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು.
• ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬರವು ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 2009).

ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳು:

• ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಹರಿವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ. ದೆಹಲಿ, ರಾಜಧಾನಿ) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ.
• ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು.
• ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಮೊದಲು ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು.
• ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
• ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ.
• ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನೀರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮರುಪೂರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಉತ್ತೇಜನೆ.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದು.
• ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ಮಾನವ ಭೂಕಂಪನದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಗುಣಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಭೂಕಂಪನ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
• ಭೂಕಂಪನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ.
• ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅವುಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
• ಮಾನವ-ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾನವಜನ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.

ತೀರ್ಮಾನ:

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಕಂಪನ ಘಟನೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಭೂಮಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಭೂಕಂಪನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
• ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು.

KAS ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ:

ಪ್ರಶ್ನೆ:ಮಾನವ-ಪ್ರೇರಿತ ಭೂಕಂಪಗಳು ಎಂದರೇನು? ಅವುಗಳ ಸಂಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನವಜನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಂತಹ ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ.

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಲಾಸುಗಳು, ಟೆಸ್ಟ್ ಬುಕ್ , ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಟಾರ್ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ – ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: +91 6366-294954