ಪೀಠಿಕೆ – ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿದೆ. ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (MNRE), ಭಾರತದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ: ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಅಧಿಕ ತಾಪಶಕ್ತಿಯ ಒಟ್ಟು ಅಳತೆ (high-enthalpy) ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೇರ-ಬಳಕೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ-ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಶಕ್ತಿಯ ಒಟ್ಟು ಅಳತೆ (low-to-medium enthalpy) ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಭೂಶಾಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ 100% ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ (FDI) ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳು, ಆಮದು ಸುಂಕ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು, ರಿಯಾಯಿತಿ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಂತರ ನಿಧಿ ಸೇರಿವೆ.
• ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ 30 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಲಭ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಈ ನೀತಿಯು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ತೈಲ, ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ R&D ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಯೋಗಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ (Centres of Excellence in Geothermal Energy) ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಕೈಬಿಟ್ಟ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಭೂಶಾಖ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಾಪನ ಹಾಗೂ ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಭೂ-ಮೂಲ ಶಾಖ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು (ground source heat pumps) ನಿಯೋಜಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೇನು:
ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ (core) ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ. ಇದು ಗ್ರಹದ ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಶಾಖ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಆಳದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ನಿರಂತರ ವಹನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಶಾಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
i) ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಒತ್ತಡದ ವಲಯಗಳು (Geopressurized zones)
ii) ಬಿಸಿ-ಬಂಡೆ ವಲಯಗಳು (hot-rock zones) ಮತ್ತು
iii) ಜಲೋಷ್ಣ ಸಂವಹನ ವಲಯಗಳು (Hydrothermal convection zones). ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 15.4 GW (2024) ಆಗಿದ್ದು, ಅಮೇರಿಕಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ದೇಶಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಭಾರತದ ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ:

• ಭಾರತೀಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (Geological Survey of India – GSI) ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ, ಲಡಾಖ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಸೇರಿದಂತೆ 10 ಭೂಶಾಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 381 ಉಷ್ಣ ಅಸಂಗತ (thermally anomalous) ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನೇರ-ಬಳಕೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• ಇದು 10,600 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ನೀಡಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪುಗಾ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆ (Puga Valley project) ಲಡಾಖ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಭೂಶಾಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ (14000 ಅಡಿ) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವ:

• ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ: ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಆಧಾರಿತ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 99% ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ.
• ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ: ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 80% ರಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.
• ಹವಾಮಾನ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಿರತೆ: ಸೌರ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ ಹವಾಮಾನ ಅಥವಾ ದೈನಂದಿನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ).
• ಇಂಧನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ: ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಭೂಶಾಖ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ (ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಅನಿಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತೆ).
• ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ (net-zero) ಸಾಧಿಸುವ ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಸ್ಥಳ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ: ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಗಡಿಗಳ (tectonic plate boundaries) ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ದಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ತಣ್ಣಗಾಗಬಹುದು.
• ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯ: ವರ್ಧಿತ ಭೂಶಾಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ನೀರನ್ನು ಇಂಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು) ಸಣ್ಣ ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು.
• ಅಧಿಕ ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು: ಇದು ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ, 1 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $2-7 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.
• ಪರಿಸರ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಭೂಶಾಖ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವಾಗ ಅಥವಾ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಅನಿಲಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ CO₂, ಸಲ್ಫರ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬಹುದು.

ಮಾರ್ಗಸೂಚನೆ:

1. ನೀತಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತತೆ – ಭಾರತವು ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪೈಲಟ್ ಹಂತವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದು, ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇತರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
2. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನವೀನತೆ – ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುಭವ ಮತ್ತು R&D ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.
3. ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ವಿಸ್ತರಣೆ – ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು, ಬಡ್ಡಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ಸಾಲಗಳು, ಹಾಗೂ ಅಪಾಯ ಹಂಚಿಕೆ ನಿಧಿ (Risk Sharing Fund) ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬೇಕು.
4. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ ಬಲಪಡಿಸುವುದು – ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣ ಅಸಂಗತ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, GIS ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕು.
5. ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ನಿಯಂತ್ರಣ – ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಸೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.
6. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಿಕೆ – ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಲಾಭದ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು.

ತೀರ್ಮಾನ:
ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ, ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲ ಒದಗಿಸುವ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದು 2070ರ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದು, ಸೌರ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ನೀತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನವೀನತೆ, ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ.

 ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು :

1. ಭಾರತದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವು ಅಪಾರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.” ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು)
2. ಭಾರತದ ಭೂಶಾಖ ಶಕ್ತಿ ನೀತಿಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಶಸ್ವಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. (150 ಪದಗಳು)

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಲಾಸುಗಳು, ಟೆಸ್ಟ್ ಬುಕ್ , ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಟಾರ್ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ – ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: +91 6366-294954