ಸುದ್ದಿ –  ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯು (CPCB), ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಬೇಡಿಕೆ (Biological Oxygen Demand – BOD) ಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. BOD ಎಂದರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕಯುಕ್ತ (ಏರೋಬಿಕ್) ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವಾಗ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ.

‘ಕಲುಷಿತ ನದಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿ‘ (PRS) ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳು:

• ನದಿಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು/ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ BOD ಮಟ್ಟವು 3 mg/L ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅವು ಹೊರಾಂಗಣ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಗರಿಷ್ಠ BOD ಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, PRS ಗಳನ್ನು ಐದು ಆದ್ಯತಾ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ (I ರಿಂದ V) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಆದ್ಯತೆ I ರ BOD 30.0 mg/L ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆ V ರ BOD 3.0 – 6.0 mg/L ಇರುತ್ತದೆ.

ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಳು:

• 2022 ರಲ್ಲಿ 279 ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 311 ಕಲುಷಿತ ನದಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು (PRS) ಇದ್ದವು. 2023 ರಲ್ಲಿ, 271 ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 296 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
• ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (54) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು PRS ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ (31) ಇದೆ.
• ‘ಆದ್ಯತೆ 1′ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅತಿ ಕಲುಷಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2022 ರಲ್ಲಿದ್ದ 45 ರಿಂದ 37 ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
• ತಮಿಳುನಾಡು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳು ‘ಆದ್ಯತೆ 1′ ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕರಿಸಿದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟು: ನೀರಿನ (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1974, ಇತ್ಯಾದಿ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಂಗಾ ಮಿಷನ್ (NMCG), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ (NRCP), ಇತ್ಯಾದಿ.
• ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳು: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್.
• ಇತರೆ: ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು (STPs) ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ (CETPs) ಸ್ಥಾಪನೆ, ಇತ್ಯಾದಿ.