ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳು:

• ಅಮೆರಿಕದ H-1B ವೀಸಾ ಶುಲ್ಕ ಏರಿಕೆ: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು: ಅಮೆರಿಕವು H-1B ವೀಸಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು $100,000 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿರುವುದು, ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
  ಅವಕಾಶಗಳು: ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ ತಡೆಯುವುದು, 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಕೇಂದ್ರ, ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲ (ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ), ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, AI ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಂದ “ಏಷ್ಯಾದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ” ನಿರ್ಮಾಣ.
  ಸವಾಲುಗಳು: R&D ಖರ್ಚು ಕೇವಲ 7% GDP, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆ, ದುರ್ಬಲ IPR ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ. ತೀರ್ಮಾನ: ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
• ಚೀನಾದ K ವೀಸಾ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಆಕರ್ಷಣೆ: USA H-1B ವೀಸಾ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾವು ವಿದೇಶಿ STEM (ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಗಣಿತ) ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗಾಗಿ K ವೀಸಾವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚು ನಮ್ಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. H-1B ವೀಸಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಶುಲ್ಕಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ವೀಸಾ, ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ಚೀನಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪೆರು – ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ಪೆರು (ರಾಜಧಾನಿ: ಲಿಮಾ) ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಕ್ವೆಡಾರ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಬೊಲಿವಿಯಾ, ಚಿಲಿ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಇದೆ. ಅಮೆಜಾನ್‌ನ “ದಿ ಸೆಲ್ವಾ” ಮಳೆಕಾಡು ದೇಶದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತಗಳು ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಮೌಂಟ್ ಹುಯಾಸ್ಕರಾನ್ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ಟಿಟಿಕಾಕಾ ಸರೋವರವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ನೌಕಾಯಾನ ಸರೋವರ, ಬೊಲಿವಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮರನೋನ್ ನದಿ ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ 6 ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.
• ತಿರಾಹ್ ಕಣಿವೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಖೈಬರ್ ಪಖ್ತುಂಖ್ವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತಿರಾಹ್ ಕಣಿವೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವೆಂದರೆ 1897-98 ರ ತಿರಾಹ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿದಿ ಮತ್ತು ಓರಕ್‍ಝೈ ಪಶ್ತೂನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ “ಮುಂದುವರಿದ ನೀತಿ” (Forward Policy) ಮತ್ತು ಖೈಬರ್ ಪಾಸ್‌ನ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಬುಡಕಟ್ಟು ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಲಾ ಆರ್ಚಿಲಾ ದ್ವೀಪಗಳು: ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆ: ಲಾ ಆರ್ಚಿಲಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾರಣ ಈ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪವು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಯುಎಸ್-ವೆನೆಜುವೆಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ-ರಾಜಕೀಯ (Geopolitics) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
• ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂತರ ವರದಿ: ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ: UNEP ಮತ್ತು SEI ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ “ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂತರ ವರದಿ 2025” ರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾಗತಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ 1.5°C ತಾಪಮಾನ ಗುರಿಗಿಂತ 120% ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ 500% ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ದಾಖಲೆಯ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು (NDCs) ಹಾಗೂ ನೈಜ ಇಂಧನ ನೀತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಗಂಭೀರ ಅಸಂಗತತೆಯೇ ಈ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

• ಟೈಲೆನಾಲ್, ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆಟಿಸಂ: ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಯು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಸಿಟಮೋಲ್ (ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಟೈಲೆನಾಲ್ ಎಂದು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ) ಬಳಸುವುದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಟಿಸಂ (Autism) ಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಟೈಲೆನಾಲ್ ಎಂಬುದು ಅಸೆಟಾಮಿನೋಫೆನ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ಯಾರಸಿಟಮೋಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನೋವು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿ/ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಇಲ್ಲದೆ ದೊರೆಯುವ ಔಷಧವಾಗಿದೆ. ಆಟಿಸಂ ಎಂಬುದು ಮಗುವಿನ ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
• ಮೊರಾಕೊದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ಘಟಕ ಮತ್ತು ‘WhAP’ ಯುದ್ಧವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನೆ: ಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೊರಾಕೊದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಘಟಕವು ಟಾಟಾ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (TASL) ಮತ್ತು DRDO ಜಂಟಿಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಚಕ್ರಸಜ್ಜಿತ ಕವಚಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾದ Wheeled Armoured Platform (WhAP) 8×8 ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ. WhAP ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಭಯಚರ ಕಾಲಾಳುಪಡೆ ಯುದ್ಧ ವಾಹನ (Amphibious Infantry Combat Vehicle – Wheeled). ಇದನ್ನು ಉತ್ತಮ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪ್ರಸರಣ, ತೇಲುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೂಕುಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ಯಾಕ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಮೈತ್ರಿ 0 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಭಾರತ-ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಸಹಯೋಗ: ICAR, ಕೃಷಿ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Agritech) ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ “ಮೈತ್ರಿ 2.0” ಎಂಬ 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ರಾಸ್-ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಷನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶ ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು. ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಡುವಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
• DRAVYA ಪೋರ್ಟಲ್ – ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಞಾನದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಗ್ರಹ: ಭಾರತದ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನದಂದು (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2025) DRAVYA ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. DRAVYA ಎಂದರೆ ‘Digitized Retrieval Application for Versatile Yardstick of AYUSH Substances’. ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಯುರ್ವೇದ ಜ್ಞಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಯುರ್ವೇದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಮಕಾಲೀನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ. Traditional Knowledge Digital Library ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ, ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ವ್ಯೋಮಮಿತ್ರ: ಇಸ್ರೋದ AI ಚಾಲಿತ ಅರ್ಧ-ಮಾನವರೂಪಿ ರೋಬೋಟ್: ಇಸ್ರೋ ತನ್ನ ಗಗನಯಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯೋಮಮಿತ್ರ ಎಂಬ AI-ಚಾಲಿತ ಅರ್ಧ-ಮಾನವರೂಪಿ ರೋಬೋಟ್ ಅನ್ನು ಮಾನವರಹಿತ ಮಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ವ್ಯೋಮ” (ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ) ಮತ್ತು “ಮಿತ್ರ” (ಸ್ನೇಹಿತ) ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ವ್ಯೋಮಮಿತ್ರವು ಜೀವ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮೊದಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಮಿಷನ್ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.

• ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಘೋಷಣೆ: ಇ-ಆಡಳಿತದ ನವ ಚೌಕಟ್ಟು: 28ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ-ಆಡಳಿತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಘೋಷಣೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ “ಕನಿಷ್ಠ ಸರ್ಕಾರ, ಗರಿಷ್ಠ ಆಡಳಿತ” ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಧಾರಿತ, ನಾಗರಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. AI, ML, Blockchain, GIS, IoT, Data Analytics ಬಳಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು (ಸಂಪದ 0, ಇ-ಖಾತಾ, DAMS) ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಶೂನ್ಯ-ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಲಸಂರಚನೆ (Zero-Trust architecture), ಕ್ವಾಂಟಂ-ಉತ್ತರ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕೃಷಿ-ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಐಟಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.
• CSIRನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು R&D ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಗೆ (2021-26) CBHRD ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. CSIR (1942, ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಈ ಛತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು STEMM ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು R&D ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನಿ CSIR ನ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು SDG 9 ರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ತಡೆಯಲು TKDL ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂ-ಆಧಾರಿತ ಸೌರ PV ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (NISE) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ವರದಿ ಭಾರತೀಯ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯ ಭೂ-ಆಧಾರಿತ PV ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 2014 ರ 749 GWp ರಿಂದ 3,343 GWp ಗೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು: ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಗ್ರಿಡ್ ಸಮಗ್ರತೆ, ಉನ್ನತ ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚ, ನೀತಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು: ಸೌರ ಕೋಶ ತರಬೇತಿ, ಸೌರ ದೀದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್. ಗುರಿ: 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಧನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೂನ್ಯ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ.
• ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕರಾವಳಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ – TN-SHORE ಯೋಜನೆ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ₹1,675 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ TN-SHORE ಯೋಜನೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಗುರಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕರಾವಳಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು. ಯೋಜನೆಯು 1,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, 30,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಡಲಹಸು, ಆಮೆಗಳಂತಹ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 4,991.68 ಚ.ಕಿ.ಮೀ (ISFR-2023), 2001–2023 ರಲ್ಲಿ 4% ಏರಿಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (42.45%) ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ (23.32%) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.
• ಸೂಪರ್ ಟೈಫೂನ್: ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪ್ರಬಲ ರೂಪ: ಸೂಪರ್ ಟೈಫೂನ್ ಎಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 185 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಬಲ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ 26∘C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ 5∘ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಉಷ್ಣಮುಖಿ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹರಿಕೇನ್ (ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್), ಸೈಕ್ಲೋನ್ (ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ), ಟೈಫೂನ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್) ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿ-ವಿಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ) ಎಂದು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇತರೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು:

• ಸಿಯೋಮ್ ನದಿ ಯೋಜನೆಗಳು: ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ: ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸಿಯೋಮ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಯೋ ಮತ್ತು ಟಾಟೊ-I ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಿಯೋಮ್ ನದಿಯು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ (ಸಿಯಾಂಗ್) ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
• ಆಲಮಟ್ಟಿ ಎತ್ತರ ವಿವಾದ: ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಘರ್ಷ: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ಎತ್ತರವನ್ನು 6 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ 524.25 ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ-II (KWDT-II) ರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೆಲಂಗಾಣದ ಪಾಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಕತಳವಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
• ಓಜು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸುಬನ್ಸಿರಿ ನದಿ: ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ಸಮೀಪದ ಸುಬನ್ಸಿರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ 2,200 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಓಜು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಸುಬನ್ಸಿರಿ ನದಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಪನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಿಮಾಲಯನ್ ಆಂಟಿಸಿಡೆಂಟ್ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಧೂಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಗೋಲ್ಡ್ ರಿವರ್” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಸಾಂಗೆ ಹರಿದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಕೃಷಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
• ಬ್ಯಾರೆನ್ ದ್ವೀಪ: ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ: ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾರೆನ್ ದ್ವೀಪದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಫೋಟ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್‌ನಿಂದ 138 ಕಿ.ಮೀ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂಡಮಾನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪದರಿತ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ (Stratovolcano) ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂಡಮಾನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಾಪದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ (GSI) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರ (NCS) ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕಡಲ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
• ದುಃಸ್ವಪ್ನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧ: “ದುಃಸ್ವಪ್ನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ” (Nightmare Bacteria) ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಆ್ಯಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್‌ಗಳಿಗೂ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು. ಇವುಗಳು ಬಹು-ಔಷಧಿ ನಿರೋಧಕ (multi-drug resistant) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ನಿರೋಧಕ ಗುಣಗಳು ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳಿಗೂ ಹರಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆ್ಯಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್‌ಗಳ ಅತಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕ ಬಳಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. VRSA ಮತ್ತು CRE ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ICMR ಸಹ ಆ್ಯಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧದ (AMR) ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ:

• ಕ್ವಾಸಿ-ಮೂನ್ (ಅರೆ-ಉಪಗ್ರಹ)-2025 PN7: ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ 2025 PN7 ಎಂಬ ಹೊಸ ಕ್ವಾಸಿ-ಮೂನ್ ಅಥವಾ ಅರೆ-ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ಆಕಾಶಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಚಂದ್ರನು ಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ವಾಸಿ-ಮೂನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ:

• ನಾನ್-ಡೆಲಿವರಬಲ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ (NDF) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು RBI: RBI ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿತರಕರಿಗೆ (SPDs) ಕರಾವಳಿಯಾಚೆಯ ನಾನ್-ಡೆಲಿವರಬಲ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ (NDF) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. NDF ಎಂಬುದು ರೂಪಾಯಿಯಂತಹ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ವಿನಿಮಯ ದರದ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸುವ ನಗದು-ವಹಿವಾಟಿನ ಹಣಕಾಸು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ರೂಪಾಯಿಯ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಜಿಎಸ್‌ಟಿಎಟಿ (GSTAT): ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ವಿವಾದಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇತ್ಯರ್ಥ: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (GSTAT) ಮತ್ತು ಅದರ ಇ-ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆ, 2017 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 109 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ GSTAT ಎರಡನೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 31 ರಾಜ್ಯ ಪೀಠಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಪೀಠದ ರಚನೆಯು (ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸದಸ್ಯರು) ಸಹಕಾರ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. GSTN ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಇ-ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ:

• ಲಡಾಖ್ ರಾಜ್ಯತ್ವ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅನುಸೂಚಿ ಸೇರಿಸುವ ಚಳುವಳಿ: ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಆರನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಉಗ್ರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಾಧಾನದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಕೊರತೆ, ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅನುಚ್ಛೇದ 240 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನಿರುದ್ಯೋಗ (5%), ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಕುಂದುವಿಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಲಡಾಖ್ ಭಾರತದ 97% ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಮಾಲಯ–ಕಾರಕೋರಂ ನಡುವೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೇಹ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.