ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಭಾರತದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ECMS ಯೋಜನೆ: ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಘಟಕಾಂಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಯೋಜನೆ (ECMS) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 7 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ₹22,919 ಕೋಟಿ ಹಂಚಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಘಟಕಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MeiTY) ಇದರ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಭಾರತದ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ 2ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೊಬೈಲ್ ತಯಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
• ಸುಬನ್‌ಸಿರಿ ಕೆಳ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ (SLHEP): ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಲಿರುವ ಸುಬನ್‌ಸಿರಿ ಕೆಳ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ (SLHEP) 2,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ನಿಗಮ (NHPC) ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ-ಅಸ್ಸಾಂ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗೆರುಕಾಮುಖ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ‘ರನ್-ಆಫ್-ದಿ-ರಿವರ್’ ಮಾದರಿಯ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗುರುತ್ವ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. “ಚಿನ್ನದ ನದಿ” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸುಬನ್‌ಸಿರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದರ ಮೊದಲ 250 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಘಟಕದ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಜಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ:

• ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (CJI): ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳು: ನ್ಯಾ. ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ಅವರನ್ನು 53ನೇ ಸಿಜೆಐ ಆಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, “ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಸ್ಟರ್” (ಪ್ರಕರಣಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಅಧಿಕಾರ) ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 124(2)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿರಿತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಹತೆಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಧಿ 124(3)) 5 ವರ್ಷ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಅನುಭವ ಸೇರಿದೆ. ಇವರು 65ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿ 143ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಹಾಭಿಯೋಗದ (ವಿಧಿ 124(4)) ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಇವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ:

• ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯದ AGR ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ (AGR) ಎನ್ನುವುದು 1999ರ ಟೆಲಿಕಾಂ ನೀತಿಯಡಿ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯು (DoT) ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಆದಾಯದ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. AGRನಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಕಾಂ-ಯೇತರ ಆದಾಯವನ್ನೂ (ಬಡ್ಡಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ DoTಯ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 2019ರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪು, ಟೆಲಿಕಾಂ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (₹1.47 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ) ಮತ್ತು ದ್ವೈಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ  ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸುಧಾರಣಾ-ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
• INS ಮಾಹೆ: ಭಾರತದ ನೂತನ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನಿರೋಧಕ ಯುದ್ಧನೌಕೆ: INS ಮಾಹೆ ಎಂಬುದು ಎಂಟು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನಿರೋಧಕ ಆಳವಿಲ್ಲದ ನೀರಿನ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳ (ASW-SWC) ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಇದನ್ನು ಕೊಚಿನ್ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CSL) ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಮಾಹೆ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ ವಾಟರ್‌ಜೆಟ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಕಣ್ಗಾವಲು, ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ-ನಿರೋಧಕ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು (ಮೈನ್‌ಗಳನ್ನು) ಅಳವಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 80%ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವದೇಶಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುರಸ್ಕಾರ (RVP): ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ 2024 ರಲ್ಲಿ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುರಸ್ಕಾರ’ (RVP) ವನ್ನು ಪದ್ಮ-ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್‌ನಂತಹ ಹಳೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರ (PSA) ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ರತ್ನ (ಜೀವಮಾನ), ವಿಜ್ಞಾನ ಶ್ರೀ, ವಿಜ್ಞಾನ ಯುವ-SSB (45 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ), ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಟೀಮ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂ-ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಗೂಗಲ್ ‘ವಿಲ್ಲೋ’ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ:ಗೂಗಲ್‌ನ ‘ವಿಲ್ಲೋ’ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್, “ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ”ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ 3+ ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇದು 2 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಿದೆ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ‘ಬಿಟ್‌’ಗಳ ಬದಲು ‘ಕ್ಯುಬಿಟ್‌’ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ‘ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಅಧ್ಯಾರೋಪಣ’ (superposition) ಮತ್ತು ‘ತರಂಗ ವ್ಯತಿಕರಣ’ (interference) ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಇವು ಸಮಾನಾಂತರ ಗಣನೆ  ನಡೆಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ:

• ಕೈಬುಲ್ ಲಮಾಜೊ: ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ತೇಲುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ: ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ತೇಲುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾದ ಕೈಬುಲ್ ಲಮಾಜೊ ಮಣಿಪುರದ ಲೋಕ್ಟಕ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಲೋಕ್ಟಕ್, ‘ಫುಂಡಿ’ಗಳಿಗೆ (ತೇಲುವ ದ್ವೀಪ) ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು 1990 ರಿಂದ ‘ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ’ವಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1993 ರಿಂದ ‘ಮಾಂಟ್ರೋ ದಾಖಲೆ’ಯಲ್ಲಿದೆ (Montreux Record). ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ‘ಸಂಗೈ’ (ಹುಬ್ಬು-ಕೊಂಬಿನ ಜಿಂಕೆ) ಜಿಂಕೆಯ ಏಕೈಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳು:

• ಒಲ್ಲೊ ಬುಡಕಟ್ಟು: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮುದಾಯ: ಒಲ್ಲೊ (ಲಾಜು ನಾಗಾ) ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ತಿರಾಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವರ ಸಮಾಜವು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ‘ಲೋವಾಂಗ್’ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ‘ವೊರಾಂಗ್’ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಒಲ್ಲೊ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST) ಎಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಇವರನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಕ್ಟೆ ಅಥವಾ ಇತರ ನಾಗಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಇವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,500 ಮಾತ್ರ.

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ:

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳು: ಜಪಾನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಕಾಯಿನ್ ಮತ್ತು CBDCಯ ಸವಾಲುಗಳು: ಜಪಾನ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯೆನ್-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಕಾಯಿನ್ (JPYC) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಇದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಚೈನ್ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಭಾರತದ ಆರ್‌ಬಿಐನಂತಹ (RBI) ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸಿಬಿಡಿಸಿ (CBDC) ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಿಬಿಡಿಸಿ ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಣವಾಗಿದ್ದು (ಚಿಲ್ಲರೆ e₹-R ಮತ್ತು ಸಗಟು e₹-W), ಇದು ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಸೈಬರ್‌ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ‘ಹಣಕಾಸು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ-ನಿವಾರಣೆ’ಯಂತಹ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.