ಪೀಠಿಕೆ: MoHUA (ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ) ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್–ನಗರ (SBM-U 2.0) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಾಣಗಳ (legacy waste dumpsites) ಪುನಶ್ಚೇತನವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಡಂಪ್‌ಸೈಟ್ ಪರಿಹಾರ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (DRAP) ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಸರ್ಕಾರದ ‘ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣಗಳ ಗುರಿ’ (Lakshya Zero Dumpsites) ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ್ 2047 ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಾಣ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ:

• ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1,428 ಸಕ್ರಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣಗಳಿವೆ, ಇವು 23 ಕೋಟಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ (MT) ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80% ದಷ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯವು 202 ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ULBs) ಇರುವ 214 ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.
• ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿ: ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, 1,048 ತಾಣಗಳನ್ನು (25 ಕೋಟಿ MT) ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಒಟ್ಟು 14.33 ಕೋಟಿ MT ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 7,580 ಎಕರೆ (≈50%) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ: ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರತಿ ಟನ್‌ಗೆ ₹550 ನೀಡುತ್ತದೆ. ₹10,228 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ₹4,181 ಕೋಟಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು (CFA) ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

DRAP ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

• ತ್ವರಿತ ಪುನಶ್ಚೇತನ: 2026 ರ ಗಡುವುನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ತ್ಯಾಜ್ಯದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ (scientific capping), ಜೈವಿಕ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ (biomining) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ-ಪರಿಹಾರ (bio-remediation)ಕ್ಕಾಗಿ ವೇಗವರ್ಧಿತ ವಿಧಾನ.
• ನಗರ ಭೂಮಿ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ: ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸಿರು ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಭೂಭರ್ತಿ (landfill) ಮೀಥೇನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ‘ಲೀಚೇಟ್’ (leachate) ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ SBM ಜ್ಞಾನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕ (KMU) ಸ್ಥಾಪನೆ.
• ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ವೇದಿಕೆ: ಸುಸ್ಥಿರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ PPP-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು HUDCO ವತಿಯಿಂದ ‘ಅರ್ಬನ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ ವಿಂಡೋ’ (UiWIN) ದ ಪ್ರಾರಂಭ.

ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಾಣ ಪುನಶ್ಚೇತನದಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು:

• ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಅನೇಕ ULB ಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲ ಮಾನವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಜೈವಿಕ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ, ಇದು ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ಕೇವಲ 30% ನಗರಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (CPCB 2024).
• ಹಣಕಾಸಿನ ಅಂತರ: ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವು (~₹10,000 ಕೋಟಿ) ಲಭ್ಯವಿರುವ CFA ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು PPP ಯ ಬಲವಾದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
• ಹೊಸ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಅಸಮರ್ಪಕ ವಿಂಗಡಣೆ (≈60%) ಹೊಸ ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣಗಳ ಮರು-ಸಂಗ್ರಹದ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ (CPCB 2024).
• ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆ: ಕೇವಲ 68% ULB ಗಳು ಮಾತ್ರ ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು, 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ-ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು 45% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ (CPCB 2024).
• ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಕೇವಲ 35% ULB ಗಳು ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಕಾಲಿಕ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪ್ರಗತಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು CFA ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ (MoHUA 2025).

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ:

• ಸಂಯೋಜಿತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಆಡಳಿತ: ಮರುಬಳಕೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಉದಾ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಿಷನ್ ಮಾದರಿಯು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Circular Economy) ಮಾದರಿಗಳು: ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು UiWIN ಮೂಲಕ ಜೈವಿಕ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ-ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಉದಾ: ಇಂದೋರ್‌ನ 100% ಭೂಭರ್ತಿ-ಮುಕ್ತ ಮಾದರಿ.
• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಯೋಜನೆ: ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಭೂ ಮರುಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು. ಉದಾ: ಜಪಾನ್‌ನ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ವೇಸ್ಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಭೂಭರ್ತಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ ದತ್ತಾಂಶ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭೂ ಮರುಬಳಕೆ: MoEFCC ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು (2022) ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ, ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಗರ ಅರಣ್ಯಗಳು, ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಹಬ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.
• ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀತಿ (2010), ತ್ಯಾಜ್ಯ-ಆಯುವವರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳನ್ನು (catadores) ಪುರಸಭೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ 200,000+ ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: 

1.”ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಾಣಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನವು ನಗರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕ.” DRAP (DumpSite Remediation Accelerator Program) ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

2. “ಭೂಭರ್ತಿ-ಮುಕ್ತ ನಗರಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ.” SBM-U 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರೀಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಗತ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ.

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಲಾಸುಗಳು, ಟೆಸ್ಟ್ ಬುಕ್ , ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಟಾರ್ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ – ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: +91 6366-294954