ಪೀಠಿಕೆ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI), ತನ್ನ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ (MPC) ಮತ್ತು ಪೂರಕ ದ್ರವ್ಯತಾ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯ ಕ್ರಮಗಳು:

1. ರೆಪೋ ದರ ಕಡಿತ:

• ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆ: ಆರ್‌ಬಿಐ ರೆಪೋ ದರವನ್ನು 25 ಮೂಲಾಂಕಗಳಷ್ಟು (basis points) ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ದರ 5.25% ಆಗಿದೆ.
• ರೆಪೋ ದರ ಎಂದರೇನು?: ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅಡಮಾನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆರ್‌ಬಿಐ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ದರವೇ ರೆಪೋ ದರ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು (Liquidity) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಸಾಲಗಾರರ ಇಎಂಐ (EMI) ಹೊರೆ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಅಗ್ಗದ ಸಾಲ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನಿ-ಮಾರ್ಕೆಟ್ ದರಗಳು ಪಾಲಿಸಿ ದರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

2. ‘ಗೋಲ್ಡಿಲಾಕ್ಸ್’ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ:

• ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆ: ಆರ್‌ಬಿಐ 2026ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ (FY26) ಜಿಡಿಪಿ (GDP) ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು 7.3% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ (CPI) ಹಣದುಬ್ಬರ ಅಂದಾಜನ್ನು 2.0% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ.
• ಗೋಲ್ಡಿಲಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಇದು ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ (Overheating) ಅಥವಾ ಹಿಂಜರಿತವನ್ನೂ (Recession) ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು (Resilience) ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದು.
• ಪರಿಣಾಮ: ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಬಾಂಡ್ ಇಳುವರಿ (Bond yields) ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ:

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯು (MPC) ಭಾರತದ ನೀತಿ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆರ್‌ಬಿಐ ಕಾಯ್ದೆ, 1934 ಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರುವ ಮೂಲಕ 2016 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ಆದೇಶ: ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು (Price stability) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಹಣದುಬ್ಬರದ ಗುರಿ: ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಪಿಐ (CPI) ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು 4% ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ (ಅಧಿಕೃತ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಮಿತಿ ±2% ನೊಂದಿಗೆ) ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
• ಕಾನೂನು ಆಧಾರ: ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ಆರ್‌ಬಿಐ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮೇಲೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ (Binding).
• ರಚನೆ: ಇದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ (ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಒಬ್ಬರು ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಗವರ್ನರ್, ಒಬ್ಬರು ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ 3 ಬಾಹ್ಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು (ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತಗಳು ಸಮವಾದರೆ (Tie), ಗವರ್ನರ್ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಿತಿಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಭೆ ಸೇರಬೇಕು.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಘೋಷಿಸಿದ ಇತರೆ ಕ್ರಮಗಳು:

ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು:

• ನೀತಿ ಕ್ರಮ: ಆರ್‌ಬಿಐ ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳ (Government Securities) ಖರೀದಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.
• OMO ಎಂದರೇನು?: ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಆರ್‌ಬಿಐ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದೇ ಒಎಂಒ (OMO).
• ಉದ್ದೇಶ: ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು (Durable liquidity) ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡುವುದು.

ಯುಎಸ್‌ಡಿ/ಐಎನ್‌ಆರ್ ಫಾರೆಕ್ಸ್ ಸ್ವಾಪ್

• ನೀತಿ ಕ್ರಮ: ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುಕ್ತಾಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ $5 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ‘ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ’ (Buy-Sell) ಸ್ವಾಪ್ ಅನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ಘೋಷಿಸಿದೆ.
• ಫಾರೆಕ್ಸ್ ಸ್ವಾಪ್: ಇದರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ, ಈಗ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ಮರುಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ರೂಪಾಯಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• ಮಹತ್ವ: ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಂತೆ (OMO) ಆರ್‌ಬಿಐನ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (Balance sheet) ಇದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ:

• ಆರ್‌ಬಿಐ ರೆಪೋ ದರವನ್ನು 5.25% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಸಾಲದ ಹೊರೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ.
• 2026ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಜಿಡಿಪಿ (GDP) ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 7.3% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (ಗೋಲ್ಡಿಲಾಕ್ಸ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ).
• ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಣದ ಹರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳ ಖರೀದಿಗೆ (OMO) ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು $5 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸ್ವಾಪ್ (Forex Swap) ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:
1. ಆರ್‌ಬಿಐ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ರೆಪೋ ದರ ಇಳಿಕೆ, ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸ್ವಾಪ್ ಕ್ರಮಗಳು — ಇವು “ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯತಾ ನಿರ್ವಹಣೆ” ಗುರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ? ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ–ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
2.“MPC ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆ–ಸ್ಥಿರತೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ” — ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ಜಿಡಿಪಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ದ್ರವ್ಯತಾ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್ ಇಳುವರಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ.