Published on: December 13, 2025
ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸ್ವದೇಶಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶ ನೌಕೆಯ ಚಾಲನೆ
ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸ್ವದೇಶಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶ ನೌಕೆಯ ಚಾಲನೆ
ಸುದ್ದಿ – ಈ ನೌಕೆಯು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಎಲ್ಟಿ-ಪಿಇಎಂ (LT-PEM) ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಶುದ್ಧ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಶಬ್ದರಹಿತ ಜಲಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ‘ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದ ಪ್ರೋಟಾನ್ ವಿನಿಮಯ ಪೊರೆ’ (LT-PEM) ಇಂಧನ ಕೋಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೋಟಾನ್ ವಿನಿಮಯ ಪೊರೆ (Proton Exchange Membrane) ಇಂಧನ ಕೋಶ ಇದು ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೊರೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ತತ್ವ ಇದರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
- ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವು ಆನೋಡ್ (ಧನಾಗ್ರ) ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕವು (catalyst) ಅದನ್ನು ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳು (H⁺) ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು (e⁻) ಆಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.
- ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳು ಪ್ರೋಟಾನ್ ವಿನಿಮಯ ಪೊರೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
- ನಂತರ ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ (ಋಣಾಗ್ರ) ಅನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕ್ಯಾಥೋಡ್ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳು + ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳು + ಆಮ್ಲಜನಕ) ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ನೀರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಾಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅನುಕೂಲಗಳು
- ಶೂನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ: ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೀರು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಾಂದ್ರತೆ: ಇತರ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
- ತ್ವರಿತ ಆರಂಭ: ಇದು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದೈನಂದಿನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
- ಶಬ್ದರಹಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ: ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇದು ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದೆ ಸುಗಮವಾದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷತೆ: ಇದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಹನ ಎಂಜಿನ್ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಾಲುಗಳು
- ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚ: ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟಿನಮ್ನಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಇದರ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚು.
- ಶುದ್ಧ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಲಭ್ಯತೆ: ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ-ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
- ಬಾಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಪಿಇಎಂ (PEM) ಹಾಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ.
