ಪೀಠಿಕೆ:  ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವಾಲಯ (MoPNG) ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ (MEA) ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಮನ್ವಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.  ಭಾರತವು ತನ್ನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಅಗತ್ಯಗಳ ~89% ರಷ್ಟನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಆಘಾತಗಳಿಗೆ (global supply shocks) ಭಾರತವನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಏಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ?

• ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ: ಕೆಲವೇ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಘಾತಗಳಿಗೆ ಗುರಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ (2022) ಬ್ರೆಂಟ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗೆ $120 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಸಿತು, ಇದು ಭಾರತದ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು.
• ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ: ತೈಲ ಆಮದುಗಳು ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಕೊರತೆ (Current Account Deficit) ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಮದುಗಳು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಆಮದು ಮಸೂದೆಯ ~30% ರಷ್ಟಿದೆ (MoPNG).
• ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ: ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆಯು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ನಿರ್ಬಂಧಗಳ (sanctions) ನಂತರ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ವಿಮೆಯ ಅಡೆತಡೆಗಳು.
• ಪೂರೈಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ: ಕಿರಿದಾದ ಕಡಲ ಮಾರ್ಗಗಳು (Chokepoints) ಅಡಚಣೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 60% ರಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಮಾರ್ಗವಾದ ಹೋರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಹಳೆಯದಾಗುತ್ತಿರುವ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕುಸಿತವು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದ (capex) ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 34.2 MMT (2018-19) ಯಿಂದ ~28.7 MMT (2024-25) ಗೆ ಇಳಿದಿದೆ.
• ಬೆಲೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ: ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಕ ಏರಿಳಿತಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಬ್ರೆಂಟ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆಯು $70–$120/ಬ್ಯಾರೆಲ್ (2021–24) ನಡುವೆ ಏರಿಳಿತಗೊಂಡಿತು.
• ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದ (Capex) ಅದಕ್ಷತೆ: ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ (PSU) ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ₹1.33 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಂದ (2020–21) ₹1.70 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ (2024–25) ಏರಿದ್ದರೂ, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
• ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ: ಆತಿಥೇಯ ದೇಶದ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಪಾಯಗಳು ಆದಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ICRIER ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ:

• ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮನ್ವಯ: ತೈಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ (upstream asset) ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ MoPNG ಅನ್ನು MEA ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ~65% ರಷ್ಟನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಇಂಧನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ.
• ಒಪ್ಪಂದದ ನಮ್ಯತೆ: ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹೆಡ್ಜಿಂಗ್ (hedging) ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸ್ಪಾಟ್-ಟರ್ಮ್ (ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ಅವಧಿ) ಮಿಶ್ರಣವು 2022 ರ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಆಘಾತವನ್ನು ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.
• ಮಾರ್ಗ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ: ಪರ್ಯಾಯ ಆಮದು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ಬಫರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ~39 MMT ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು (SPR) ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು.
• ದೇಶೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ: ವರ್ಧಿತ ತೈಲ ಚೇತರಿಕೆ (Enhanced Oil Recovery – EOR) ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೇಸಿನ್ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪ್ರಬುದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ EOR ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು 5–15% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು (ONGC ಅಂದಾಜುಗಳು).

ತೀರ್ಮಾನ:

• ವರ್ಧಿತ ತೈಲ ಚೇತರಿಕೆ (EOR): ಇದನ್ನು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಚೇತರಿಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಚೇತರಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ನಂತರ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದಾಗಿದೆ.
• ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಭೂ-ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ **’ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ’**ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ದೇಶೀಯ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನದತ್ತ ಸಾಗುವುದೇ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನದತ್ತ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ‘ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ್ 2047’ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಭಾರತ) ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಮತ್ತು 5 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಮೂಲಗಳ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. ಜಾಗತಿಕ ಭೂ-ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
2. ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕಿರು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ’ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.