ಪೀಠಿಕೆ:  ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶವು 2026 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಆತಂಕಕಾರಿ ವರ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಎರಡೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ.

• ಕಳೆದ ದಶಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2026 ರ ಆರಂಭಿಕ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು 80% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಮತ್ತು 2024 ಕ್ಕಿಂತ 50% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.
• ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ರಾಯಲಸೀಮಾ ( South India ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹರಡುತ್ತಿರುವುದು ಹವಾಮಾನ-ಚಾಲಿತ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯವು ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ದುರ್ಬಲತೆ

• ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 36% ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ~4% ಹೆಚ್ಚು ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ~6% ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೀಡಿತ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.
• ಬೆಂಕಿಯ ಆವರ್ತನದ ಹಂಚಿಕೆ: ಸುಮಾರು ~54.40% ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬೆಂಕಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ~7.49% ಸಾಧಾರಣ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ~2.40% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ( FSI ).
• ಅರಣ್ಯದ ಪ್ರಕಾರಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ದಹನಕಾರಿ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿಯ ( biomass ) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಣ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಕಾಡುಗಳು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಂಕಿಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು

• ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು: ಎಸೆದ ಸಿಗರೇಟುಗಳು, ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಫೈರ್‌ಗಳು, ಕಸವನ್ನು ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರರು/ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರಂತಹ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
• ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೂಮ್ ಕೃಷಿಯು ( jhum cultivation ) ಬೆಂಕಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ~4.35 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
• ಮೇವು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ: ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು ತಾಜಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹವಾಮಾನದ ಅಂಶಗಳು: ಉಷ್ಣವೈಪರೀತ್ಯ, ಬರ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಹರಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
• ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳು: ಸಿಡಿಲು ಬಡಿತ, ಒಣ ಬಿದಿರಿನ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉರುಳುವ ಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಬಹುದು.

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು

• ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಸ್ಯವರ್ಗ, ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಭಾವ: ಬೆಂಕಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ CO₂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗಾಲದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ( carbon sinks ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ: ಸುಡುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ: ಹೊಗೆಯು PM2.5 ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಉಸಿರಾಟ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಜೀವನಾಧಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ: ಇದು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ: ಬೆಂಕಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು: ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನ FSI, SMS ಮತ್ತು ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಬೆಂಕಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು MODIS ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
• ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಬೆಂಕಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗಳು ( JFMCs ), ಪರಿಸರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಿತಿಗಳು ( EDCs ) ಮತ್ತು ವನ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

• ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು: ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ: FSI ಬೆಂಕಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ).
• ಇಂಧನ ಹೊರೆ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಬೆಂಕಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಒಣ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ, ಪೈನ್ ಸೂಜಿಗಳು ( pine needles ) ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಕಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು.
• ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ವನ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
• ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಬೆಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೈರ್ ಲೈನ್‌ಗಳು ( fire lines ), ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
• ಸುಸ್ಥಿರ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಬೆಂಕಿಯ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಏಕಬೆಳೆ ಕೃಷಿಯ ( monoculture ) ಬದಲಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನೆಡುತೋಪುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಪ್ರೇರಿತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. ಈ ಪರಿಸರ ವಿಪತ್ತನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳೇನು? ( 250 ಪದಗಳು, 15 ಅಂಕಗಳು )
2. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ’ ಮತ್ತು ‘ಸುಸ್ಥಿರ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ’ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ. ( 250 ಪದಗಳು, 15 ಅಂಕಗಳು )