ಸುದ್ದಿ – “ಮೋಂತಾ” ಎಂಬುದು ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಸುವಾಸಿತ ಹೂವು” ಎಂದರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಹೆಸರಿಡುವಿಕೆಯನ್ನು WMO–ESCAP ಸಮಿತಿಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು IMD (ನವದೆಹಲಿಯ RSMC) ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

‘ಮೋಂತಾ’ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗ್ಗೆ:

• ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತ:
  • ಇವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಮುಂಚೂಣಿರಹಿತ (non-frontal) ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ವೇಗವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಾಗಿವೆ.
  • ಇವುಗಳನ್ನು ಹರಿಕೇನ್‍ಗಳು (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್), ಟೈಫೂನ್‍ಗಳು (ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ) ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿ-ವಿಲ್ಲಿಗಳು (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು:

• ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು 27° C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬೇಕು.
• ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ.
• ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಕಡಿಮೆ-ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶ.

ಚಂಡಮಾರುತದ ಭೂಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದರೇನು?

• ವಿವರಣೆ: ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಕೇಂದ್ರ (ಕಣ್ಣು) ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಕರಾವಳಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಭೂಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ‘ನೇರ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ’ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದು:
  • ಭೂಸ್ಪರ್ಶ = ಚಂಡಮಾರುತದ ಕಣ್ಣು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ.
  • ನೇರ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ = ಚಂಡಮಾರುತದ ಕೇಂದ್ರವು ಕಡಲಾಚೆಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ (ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯ ವಲಯ) ಕರಾವಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ.
• ಅವಧಿ: ಭೂಸ್ಪರ್ಶವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಭೂಸ್ಪರ್ಶದ ನಂತರದ ವರ್ತನೆ: ಭೂಸ್ಪರ್ಶದ ನಂತರ, ಸಾಗರದ ತೇವಾಂಶದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ತಮ್ಮ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಹೆಸರಿಡುವಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ:

• ವಿವರಣೆ: ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಹವಾಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆ / ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯೋಗದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಮಿತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (2004 ರಿಂದ).
• ಹೆಸರಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರ.
• 13 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭಾರತ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಓಮನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಯೆಮೆನ್, ಇರಾನ್, ಕತಾರ್, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಮತ್ತು ಯುಎಇ.
• ಹೆಸರುಗಳ ಸಲ್ಲಿಕೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ತಟಸ್ಥ, ಲಿಂಗ-ತಟಸ್ಥ ವಾದ 13 ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು 169 ಹೆಸರುಗಳ ಆವರ್ತಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗದಿರುವುದು: ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಬಳಸಿದ ನಂತರ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
• ಮಹತ್ವ: ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಬಹು ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಕ್ರಮ: ಶಕ್ತಿ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) → ಮೋಂತಾ (ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್) → ಸೆನ್ಯಾರ್ (ಯುಎಇ) → ದಿತ್ವಾ (ಯೆಮೆನ್) → ಅರ್ನಾಬ್ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) → ಮುರಾಸು (ಭಾರತ).