ಸುದ್ದಿ – ಉತ್ತರ ಗೋವಾದ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ (Night Club) ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಜೀವಹಾನಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ತೀವ್ರ ಸಂತಾಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಗ್ನಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (NCRB) ಪ್ರಕಾರ, 2023ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 7,054 ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, 6,891 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 50ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಘಟನೆಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು:

1. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳು: ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಹವಾಮಾನ, ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ, ಭೂಕಂಪನ ದುರ್ಬಲತೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
   • ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕೊಚ್ಚಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಘಟಕದ ಬೆಂಕಿ (2023) – ಇದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
2. ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆ: ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಕಳಪೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಹನಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ.
   • ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಶಾಲೆ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ (2004) – ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.
3. ನಿಯಮಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಪಾಲನೆಯ ಕೊರತೆ: ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರಗಳ (Fire exits) ಕೊರತೆ, ಕಿರಿದಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.
   • ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದೆಹಲಿಯ ಮುಖರ್ಜಿ ನಗರದ ಕೋಚಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ (2023).
4. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ: 2019ರ ಅಂಕಿಅಂಶದಂತೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ 5,191 ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಠಾಣೆಗಳು ಮತ್ತು 5,03,365 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು.
5. ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳು: ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದತ್ತಾಂಶದ (Data Set) ಅಭಾವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ:

• ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ: ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ದುರಂತಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
• ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಠಾಣೆಗಳ ಸ್ಥಳ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್: ರಸ್ತೆ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
• ನಿಧಿಯ ಭದ್ರತೆ: ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಉನ್ನತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಅಗ್ನಿ ತೆರಿಗೆ’ಯನ್ನು (Fire Tax) ಪರಿಚಯಿಸುವುದು.
• ನಿಯಮ ಪಾಲನೆ ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು: ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು (NOCs) ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸೂಕ್ತ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು.
• ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ: ಚೀನಾ ದೇಶದ ಮಾದರಿಯಂತೆ ಕಠಿಣ ಜಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡದ ಅಪಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಅಗ್ನಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಲೇಖನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ:

• ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಬಿ (NCRB) 2023ರ ವರದಿಯಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡಗಳಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 6,891 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ.
• ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು (ಶೇ. 50+), ಇದಕ್ಕೆ ಕಳಪೆ ನಗರ ಯೋಜನೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
• ಅಗ್ನಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ‘ಅಗ್ನಿ ತೆರಿಗೆ’ ವಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.