ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳು:

• ICDS ಯೋಜನೆ 50 ವರ್ಷ – ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಗ್ರ ಪೋಷಣೆಯ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ:1975ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ICDS, ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಾಲ್ಯ ಆರೈಕೆ–ಪೌಷ್ಟಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ 50 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಈ ಯೋಜನೆ ಪೂರಕ ಪೋಷಣೆ, ಶಾಲಾ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ, ಲಸಿಕೆ, ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ, ರೆಫರಲ್ ಹಾಗೂ ಪೌಷ್ಟಿಕ–ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 1.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಂಗನವಾಡಿಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ 9 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಆದರೆ ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನವೀನ ಕ್ರಮಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ನಿಷೇಧ: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜಾಗತಿಕ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೊಸ ಮಾನದಂಡಗಳು: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 2025 ಡಿಸೆಂಬರ್ 10ರಿಂದ 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿದೆ. 10–15 ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ದ್ವೇಷ, ಸೈಬರ್ ಬೆದರಿಕೆ, ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೈಮ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ವರದಿಗಳು ತೋರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ವಯಸ್ಸು–ದೃಢೀಕರಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಪಾಯಗಳು, VPN ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಯುಕೆಯ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಆಕ್ಟ್, ಇಯು ಮಾದರಿ, ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಐಡಿ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ DPDP ಕಾಯಿದೆ–ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಹೋಲಿಕೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿವೆ.

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ:

• ಜಾಗತಿಕ ಕಡಲ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: IMO ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಹಡಗು ರವಾನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. MARPOL ಒಪ್ಪಂದವು ತೈಲ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡುತ್ತದೆ. SOLAS ಹಡಗುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. STCW ಒಪ್ಪಂದವು ನಾವಿಕರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಲಸ್ಟ್ ವಾಟರ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. 2023 IMO ತಂತ್ರ 2050ರೊಳಗೆ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ‘ನೆಟ್-ಜೀರೋ’ಗೆ ತರುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ವಿಶ್ವ ನಗರೀಕರಣ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು 2025: ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರೂಪಾಂತರ: UNDESA ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಾಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ “ವಿಶ್ವ ನಗರೀಕರಣ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು 2025” ವರದಿ ಜಾಗತಿಕ ನಗರೀಕರಣದ ವೇಗ ಮತ್ತು ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳ ನಾಟಕೀಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಕಾರ್ತ 41.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಢಾಕಾ, ಟೋಕಿಯೊ, ನವದೆಹಲಿ ಮೊದಲ 4 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ఉన్నాయి. 1950–2025 ಅವಧಿಯ ಅಂದಾಜು ಹಾಗೂ 2050ರವರೆಗಿನ ಮುನ್ನೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವರದಿ ನಗರಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾನದಂಡವನ್ನು 50,000 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿತ ನಗರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. 2025ರಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 33 ಆಗಿದ್ದು, 2050ಕ್ಕೆ 37 ತಲುಪಲಿದೆ. ಅಗ್ರ 10ರಲ್ಲಿ 9 ನಗರಗಳು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿವೆ.
• IMO ಮಂಡಳಿಗೆ ಭಾರತ ಮರು ಆಯ್ಕೆ: ಸಾಗರ ಕೌಶಲ್ಯದ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಡಲ ಸಂಸ್ಥೆ (IMO) ಮಂಡಳಿಗೆ 2026–27ರ ಅವಧಿಗೆ ಭಾರತವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ‘ಬಿ’ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಪಡೆದಿದೆ. ‘ಬಿ’ ವಿಭಾಗವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. IMO ಮಂಡಳಿ 40 ಸದಸ್ಯರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಹಡಗು ರವಾನೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾಗತಿಕ ನೀತಿ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಕಡಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
• UNEP ವರದಿ 2025: ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕ ಮೀಥೇನ್ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್:UNEP COP30 ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಮೀಥೇನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 9% ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಕೂಳೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಹನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 31 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಮೀಥೇನ್ ಹೊರಸೂಸಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಪಾಲು 20 Mt ಮತ್ತು ಇಂಧನ ವಲಯ 4.5 Mt. ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಹನ 1995–2020 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 64% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. COP30 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು NDCಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿತ ಕ್ರಮಗಳ ಕೊರತೆ ಗಮನಾರ್ಹ. ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ, CBG ಘಟಕಗಳು, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಉಪಗ್ರಹ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸಂಯೋಜನೆ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಾತ್ಪುರ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ – ದೆನ್ವಾ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾತ್ಪುರ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಶುಷ್ಕ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು, ಮಹಾದೇವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೈವವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಪಚ್ಮಢಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಭಾಗವಾದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯ ಹಾಗೂ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು “ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉತ್ತರದ ತುದಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜೀವನಾಡಿಯಾದ ದೆನ್ವಾ ನದಿ ತವಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ತವಾ ಜಲಾಶಯ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹುಲಿ, ದೈತ್ಯ ಅಳಿ, ಕರಡಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ:

• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣ ಬಾಕಿ: ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ: CJI-designate ಜಸ್ಟಿಸ್ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣ ಬಾಕಿ (90,225 – 2025ರ ನವೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ) ಇಳಿಸುವುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. NJDG ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಕೋರ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾಕಿ. ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ SLPಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೇರವಾಗಿ SCಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹುದ್ದೆಗಳ ಖಾಲಿತನ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠಗಳ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾಪ ಮತ್ತು ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಇವೆ. ಮುಂದಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠ ರಚನೆ, ತ್ವರಿತ ನೇಮಕಾತಿ, HCಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸುಗಳಾಗಿವೆ.

ಇತರೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು:

• ಪೊಲೀಸ್ ಆಧುನೀಕರಣ: ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತದ ಭದ್ರತಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಟ್ಟುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ: ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ‘ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ’ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಅಪರಾಧಗಳು, ಅಸಮರ್ಪಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. NATGRID, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬಳಕೆ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮಗ್ರ ಆಡಳಿತದ ವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಕರಣದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಅಗತ್ಯ. ಸರ್ಕಾರ ASUMP ಯೋಜನೆ, ಹೊಸ ಅಪರಾಧ ಕಾನೂನುಗಳು (BNS, BNSS, BSA) ಮತ್ತು CCTNS ಮೂಲಕ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪೇರಿತವಾಗಿದೆ.