ಡಿಪಿಐಐಟಿ ವರದಿ: ಜನರೇಟಿವ್ ಎಐ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು: ಡಿಪಿಐಐಟಿ ವರದಿ ಜನರೇಟಿವ್ ಎಐ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕೃತಿಗಳ ಅನಧೃತ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಎಐ ರಚಿತ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವ-ಮಾಲೀಕತ್ವ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಎಐ ತರಬೇತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕಾನೂನು ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ವರದಿ ‘ಹೈಬ್ರಿಡ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾದರಿ’ ಹಾಗೂ ‘ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಭಾವನೆ ಹಕ್ಕು’ಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ರಚನೆಕಾರರ ಹಕ್ಕು ರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆ ಎಐ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮತೋಲನ ಒದಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಜರ್ಮನಿ, ಇಯು, ಸಿಂಗಾಪುರ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರು: C-130J ಸೂಪರ್ ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್ MRO ಘಟಕ ನಿರ್ಮಾಣ – ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ: ಟಾಟಾ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ C-130J ಸೂಪರ್ ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್ MRO ಘಟಕವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದೆ, ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ. C-130J ಒಂದು ನಾಲ್ಕು ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಟರ್ಬೊಪ್ರಾಪ್ ಟಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಏರ್‌ಲಿಫ್ಟ್ ವಿಮಾನ이며, STOL ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, 19 ಟನ್ ಪೇಲೋಡ್, 6,850 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು 20 ಗಂಟೆಗಳ ತಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ 12 ವಿಮಾನಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ವಿಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ, ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಟರ್ಬೊಪ್ರಾಪ್ ವಿಮಾನಗಳು ಗ್ಯಾಸು ಟರ್ಬೈನ್ ಚಾಲಿತ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ರನ್‌ವೇಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಆದಿತ್ಯ-L1: ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದ ಭಾರತದ ಸೌರ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ: ಇಸ್ರೋದ ಆದಿತ್ಯ-L1 ಮಿಷನ್ ಮೇ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ‘ಗ್ಯಾನನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್’ ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು CMEs ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತೀಯ ಕವಚಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ CMEs ಗಳು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ‘ಕಾಂತೀಯ ಮರುಜೋಡಣೆ’ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಬಿರುಗಾಳಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಆದಿತ್ಯ-L1, L1 ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಬಿಂದುವಿನ ಹ್ಯಾಲೋ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೌರ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, 7 ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನ ನಿರಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಬಳಕೆ: ವಯಸ್ಸಿನ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವಯಸ್ಸು 12.9 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ಹೇಲೆಂಟ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ 11.3 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 15% ಮಕ್ಕಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೇನಾದರೂ ಮಾದಕ ವಸ್ತು ಬಳಸಿದ್ದಾಗಿ, 10.3% ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಮನೋವಿಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಭಾವ, ಪೋಷಕತ್ವದ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತೊಂದರೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪೋಷಕರ ಜಾಗರೂಕತೆ, ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ತಂತ್ರ (NSS): MAGA ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ NSS “ಮೇಕ್ ಅಮೆರಿಕ ಗ್ರೇಟ್ ಅಗೇನ್” ಅಜೆಂಡಾವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ, ಮೈತ್ರಿ-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮನ್ರೋ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮರುಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆದ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾ–ಚೀನಾ ದೇಶಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ “ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕದ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ವಾಡ್ ಸಹಕಾರ, ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್–ರಷ್ಯಾ ಸಮತೋಲನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್ ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ ಯೋಜನೆ: ಗೃಹ ಸೌರಿಕರಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಗುರಿ ಸಾಧನೆ: 2024ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್ ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ ಯೋಜನೆ 2026–27ರೊಳಗೆ 1 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ 23.96% ಸಾಧನೆಗೊಂಡಿದ್ದು, 23.96 ಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ RTS ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 53.54 ಲಕ್ಷ ಅರ್ಜಿಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿ, 19.17 ಲಕ್ಷ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗೃಹಸೌರ RTS ಯೋಜನೆಯಾದ ಇದು ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ. DISCOMಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆ, ಸ್ವಂತ ಮನೆ, ಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

‘ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಒಪ್ಪಂದ’: ಕಾಂಗೋ ಮತ್ತು ರುವಾಂಡಾ ನಡುವಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೈತ್ರಿ: ಅಮೆರಿಕದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕಾಂಗೋ (DRC) ಮತ್ತು ರುವಾಂಡಾ ದೇಶಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 2025 ರಂದು ‘ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಒಪ್ಪಂದ’ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಕಾಂಗೋದಿಂದ ರುವಾಂಡಾ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಿಗೆ ಡಿಆರ್‌ಸಿ (DRC) ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಷರತ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಧನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳ ಜಂಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ‘ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು’ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ, ಕತಾರ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ (AU) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ‘ಜಂಟಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿ’ಯು ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಲಿದೆ.

ಬ್ರೈನ್-ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (BCI): ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯ: ಬ್ರೈನ್-ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (BCI) ಮೆದುಳಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ, ನರಸ್ನಾಯುಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ, ಭಾಗಶಃ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಎಂಬ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್‌ನಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 2.5% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರ್ ಮತ್ತು ಸಿ-ಡಾಕ್ (C-DAC) ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕದ ‘ನ್ಯೂರಾಲಿಂಕ್’ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.