ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ:

• ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೆನೆಪದರ‘ ನೀತಿ: CJI ಬಿ.ಆರ್. ಗವಾಯಿ ಅವರು SC ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೆನೆಪದರ’ ತತ್ವ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದ್ದು, SC ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿನ ಅಸಮಾನತೆ, ಲಾಭದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ವರ್ಗಗಳ ಹಿಂದುಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು NSS, IHDS ಮತ್ತು PLFS ದತ್ತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, SC ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಭೇದಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ಯಾಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ವಾದವೂ ಇದೆ. ವಿಧಿಗಳು 15(4), 16(4), 46 ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳು—ಚಿನ್ನಯ್ಯ (2004), ನಾಗರಾಜ್ (2006), ಜರ್ನೈಲ್ ಸಿಂಗ್ (2018)—ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಪ್ರವೇಶದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ತುರ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 70% ಕೈದಿಗಳು ವಿಚಾರಣಾಧೀನವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸಲಾಗದೆ ಜೈಲುವಾಸ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳಪೆ ಕಾನೂನು ನೆರವು, ವಿಳಂಬಿತ ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಾಗೂ SC/ST ಮತ್ತು OBC ಗಳ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾಯಪ್ರವೇಶ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, NALSA ಬಲವರ್ಧನೆ, ಜಾಮೀನು ಸುಧಾರಣೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಗುರಿಪಡಿಸಿದ ದುರ್ಬಲತಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಗತ್ಯ.
• ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಳವಳ: ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾನೂನು (106ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2023) ಜಾರಿಗೆ ವಿಳಂಬವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 48.44% ಇದ್ದರೂ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ.ವಿ. ನಾಗರತ್ನರು ಹೇಳಿದರು. ವಿಧಿ 15(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಪೀಠ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು. ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾಲಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ:

• ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2025: COP 30 ನಲ್ಲಿ Germanwatch ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ (CRI) 2025 ಪ್ರಕಾರ, 1995–2024 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತ್ರಸ್ತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ 9ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವಾಹ, ಬರ, ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಗಾಳಿಗಳಂತಹ 430 ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ 80,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು USD 170 ಬಿಲಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 10ನೇಯಿಂದ 15ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಉತ್ತಮಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Germanwatch ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ಅರುಣಾಚಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೂಸಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ: Crassicaulis middletonii: ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ Crassicaulis middletonii ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, Crassicaulis ಎಂಬ ಕುಲದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ; ಈ ಕುಲ ಮೊದಲು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿತ್ತು. 800 ಮೀ ಎತ್ತರದ ತೊರೆಗಳ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರದ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅಪಾಯ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆ ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ‘ಜೈವಿಕ-ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೇತುವೆ’ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇಂದ್ರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ನೀರುನಾಯಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೊಸ ಆಶಾಕಿರಣ: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಇಂದ್ರಾವತಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅಪರೂಪದ ನುಣುಚರ್ಮದ ನೀರುನಾಯಿಯ (Lutrogale perspicillata) ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜೌಗು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಈ ದುರ್ಬಲ (Vulnerable) ಪ್ರಭೇದವು IUCN, CITES ಮತ್ತು WPA ಅನುಸೂಚಿ I ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಶಿಖರ ಪರಭಕ್ಷಕವಾಗಿರುವ ಇದು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂಚಕ. ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಿಸರ್ವ್ ಕಾಡು ಏಷ್ಯನ್ ಎಮ್ಮೆ, ಹುಲಿ, ಚಿರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
• ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮಂದಗತಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ವೇಗ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ 2025 ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ-ಇಂಧನ CO₂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ 2025 ರಲ್ಲಿ 1.4% ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಬಲವಾದ ಮಾನ್ಸೂನ್, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವೇಗದ ವೃದ್ಧಿ, ಬೇಡಿಕೆ-ಬದಿಯ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಉತ್ತೇಜನಗಳು ಈ ಮಂದಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, 2030 RE ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು NDC ಬದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ‘ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆದಾರ’ ಎಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರ ಅಭದ್ರತೆ: WFP 2025 ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು +1°C ಏರಿಕೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 70 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜನರನ್ನು ಆಹಾರ ಅಭದ್ರತೆಯತ್ತ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. 252 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 322 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿ 28% ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಹೈಟಿ, ಯೆಮೆನ್ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಳೆ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಪಾಯ. WFP—UN ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾನವೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ—SDG 2 “ಶೂನ್ಯ ಹಸಿವು” ಗುರಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತದ ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣ ಧ್ಯೇಯ – DRAP ಪುನಶ್ಚೇತನ: MoHUA SBM-U 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಾಣಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು DRAP ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1,428 ತ್ಯಾಜ್ಯತಾಣಗಳಲ್ಲಿ 23 ಕೋಟಿ MT ಹಳೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 1,048 ತಾಣಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. DRAP ಜೈವಿಕ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ, ನಗರ ಭೂಮಿ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕೊರತೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ಅಂತರ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಣೆಯ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೊರತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ವೀಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ್ 2047 ಗುರಿಗೆ ಇದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ.
• ಭಾರತ–ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ ಚಿರತೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದ: ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಅವರ ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆ, ಎಂಟು ಚಿರತೆಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ–ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 2022ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ “ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ” ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಚಿರತೆಗಳನ್ನು ಬೋಟ್ಸ್ವಾನದ ಮೋಕೊಲೋಡಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಟ್ಸ್ವಾನವು ಕಲಹರಿ ಮರುಭೂಮಿಯು ಆವೃತವಾಗಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಭೂ-ಆವೃತ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಒಕವಾಂಗೊ ಡೆಲ್ಟಾ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ:

• ನಾಸಾದ ‘ಎಸ್ಕೇಪೆಡ್’ ಮಂಗಳ ಮಿಷನ್ – ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಶಗಳು:  ನಾಸಾದ ‘ಎಸ್ಕೇಪೆಡ್’ ಮಂಗಳ ಮಿಷನ್‌ವು ಸೌರ ಮಾರುತವು ಮಂಗಳನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ರೂಪಿಸಿದ ಅವಳಿ-ಉಪಗ್ರಹ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. SIMPLEx ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ಈ ಮಿಷನ್‌ವು ‘ಬ್ಲೂ’ ಮತ್ತು ‘ಗೋಲ್ಡ್’ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು L2 ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಲಾಂಚ್ ಅಂಡ್ ಲಾಯ್ಟರ್’ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಂತರ ಗ್ರಾವಿಟಿ ಅಸಿಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮಂಗಳನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತವೆ. 2028 ರಿಂದ 11 ತಿಂಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಈ ಮಿಷನ್ ಮಂಗಳನ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೋಸ್ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಚಲನಶೀಲತೆ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಡೇಟಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತ–ಫ್ರಾನ್ಸ್ ‘ಗರುಡ 25’ ವಾಯು ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ: ಭಾರತೇಯ ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಯು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪಡೆಗಳ ಜಂಟಿ ಅಭ್ಯಾಸವಾದ ‘ಗರುಡ 25’ ಅನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮಾಂಟ್-ಡಿ-ಮಾರ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವಾಯು ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದ ಎಂಟನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿ. IAF ತನ್ನ Su-30MKI, C-17 ಮತ್ತು IL-78 ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಯು-ವಾಯು ಸಮರ, ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ದಾಳಿ ತಾಲೀಮುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಭಾರತ–ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರಕ್ಷಣಾ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• CBSEಯ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) & ಗಣಕೀಕೃತ ಚಿಂತನೆ (CT) ಗಾಗಿ ಕರಡು ಪಠ್ಯಕ್ರಮ: CBSE III–XII ತರಗತಿಗಳಿಗಾಗಿ AI ಮತ್ತು ಗಣಕೀಕೃತ ಚಿಂತನೆ (CT) ಕುರಿತ ಕರಡು ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ AI-ಸಿದ್ಧ ಮನೋಭಾವ, ನೈತಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ವೃತ್ತಿ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿ. NISHTHA ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಜಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. DoSE&L, CBSE ಮತ್ತು NCERT ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ 2026–27 ರಿಂದ 3–6 ತರಗತಿಗಳಿಗೆ, 2027–28 ರಿಂದ 9–10 ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. NEP 2020 ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಂಯೋಜಿತ AI–CT ಜ್ಞಾನ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವೆನೇಡಿಯಂ ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಫ್ಲೋ ಬ್ಯಾಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ 3 MWh ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವೆನೇಡಿಯಂ ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಫ್ಲೋ ಬ್ಯಾಟರಿ (VRFB) ಯನ್ನು NTPC ಯ NETRA R&D ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಗಿದೆ. NTPC ಯ R&D ತಂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ಫ್ಲೋ ಬ್ಯಾಟರಿ ದೀರ್ಘ-ಅವಧಿಯ ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (LDES), ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿರತೆ ಬಲಪಡಿಸಲು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ವೆನೇಡಿಯಂ ಅಯಾನಗಳ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ VRFB ಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆಬರುವುದು; ಸ್ಥಾಯಿ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ Li-ion ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳತ್ತ ಭಾರತ: MLFF–FASTag ಹೊಸ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿವರ್ತನೆ: ಭಾರತವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ಟ್, ದತ್ತಾಂಶ–ಚಾಲಿತ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. MLFF ಮೂಲಕ ತಡೆರಹಿತ ಟೋಲಿಂಗ್, FASTag ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು, ವಾರ್ಷಿಕ FASTag ಪಾಸ್ ಮತ್ತು UPI–ನಗದು ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಟೋಲ್ ನೀತಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು. PM ಗತಿ ಶಕ್ತಿ NMP, NHAI ಡೇಟಾ ಲೇಕ್ ಮತ್ತು RajmargYatra ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ. 10,000 ಕಿ.ಮೀ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ OFC ಅಳವಡಿಕೆ 5G/6G ಸಂಪರ್ಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಿದೆ. ಹಾರುಬೂದಿ–ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಳಕೆ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
• ‘ದೃಷ್ಟಿ’ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಸರಕು ರೈಲುಗಳ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆ: ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಸರಕು ರೈಲುಗಳ ಬಾಗಿಲು ಬೀಗಗಳ ತಿರುಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ‘ದೃಷ್ಟಿ’ ಎನ್ನುವ AI-ಆಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಐಐಟಿ ಗುವಾಹಟಿ–NFR ಜಂಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ–ಸಂವೇದಕರ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ ವ್ಯಾಗನ್‌ಗಳ ಬೀಗ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ತೆರೆದ ಅಥವಾ ತಿರುಚಿದ ಬಾಗಿಲು ಪತ್ತೆಯಾದರೆ ತಕ್ಷಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ದೋಷ ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ದತ್ತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭಗಳು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳು:

• ಭಾರತದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು – ಸುಪ್ತ ಹಸಿವಿನ ವಾಸ್ತವ ಸ್ಥಿತಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳು, ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ‘ಸುಪ್ತ ಹಸಿವು’ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. NFHS-5 ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 57% ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 67% ರಕ್ತಹೀನತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ; 35% ಮಕ್ಕಳು ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ನಷ್ಟ, ರೋಗಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶಕ್ಕೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. POSHAN 2.0, PM-Poshan, ಆಹಾರ ಸಾರವರ್ಧನೆ, AMB ಮತ್ತು PMMVY ಮುಂತಾದ ಯೋಜನೆಗಳು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ UIP ನಲ್ಲಿ ಟೈಫಾಯಡ್ ಕಾಂಜುಗೇಟ್ ಲಸಿಕೆ (TCV) ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯ:  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ TCV ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಮುಖ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಭಾರತವು ಇನ್ನೂ UIP ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲಾ ಟೈಫಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ಮಲ–ಮೌಖಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಜಲಮೂಲ ಸೋಂಕಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ 4.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 9,000 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. AMR ಬೆದರಿಕೆ, ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚು, ದುರ್ಬಲ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು NTAGI ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ TCV ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈಗಾಗಲೇ WHO ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಅನುಸರಿಸಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿವೆ.
• ಶ್ರೀನಗರದ ನೌಗಾಮ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟ: ಶ್ರೀನಗರದ ನೌಗಾಮ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ದಹನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಫೋಟವು ಸ್ಫೋಟಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿನ ಗಂಭೀರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. JeM ನ ‘ವೈಟ್-ಕಾಲರ್’ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಪಘಾತವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಕಾಯಿದೆ 1884, ನಿಯಮಗಳು 2008 ಮತ್ತು PESO ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ EOD ತಜ್ಞರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಫೋಟಕಗಳಿಗೆ ಮೊಹರು ಮಾಡಿದ ದಾಸ್ತಾನು, 24 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನುಮೋದಿತ ನಾಶೀಕರಣ ಕಡ್ಡಾಯ.
• ರೈಸಿನ್–ANFO ದುರಪಯೋಗ – ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಅಪಾಯ: ಗುಜರಾತ್ ATS ರೈಸಿನ್ ತಯಾರಿಕೆ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಕೆಂಪುಕೋಟೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ANFO ಬಳಕೆಯ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ-ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ದುರಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ರೈಸಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಕಾರಿ ಜೈವಿಕ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ANFO ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಫೋಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಅಮೋನಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್–ಇಂಧನ ತೈಲ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ನಗರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹ ಸ್ಫೋಟ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ 10.1 ಕೋಟಿ ಮಧುಮೇಹಿಗಳು ಇದ್ದು, ನಗರ, ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒತ್ತಡ, ಜಡ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಅನಿಯಮಿತ ಊಟ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಶಿಫ್ಟ್ ಕೆಲಸ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಮಧುಮೇಹ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧುಮೇಹವು ಟೈಪ್ 1, ಟೈಪ್ 2 ಮತ್ತು ಗೆಸ್ಟೇಷನಲ್ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. Eat Right India, Fit India, NPCDCS ಮತ್ತು PM-JAY ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯರೋಗ (TB) ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ದಾಖಲು: WHO ಜಾಗತಿಕ ಕ್ಷಯರೋಗ ವರದಿ 2025 ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯರೋಗ ಪ್ರಕರಣಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ 21% ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 237 (2015) ರಿಂದ 187 (2024) ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿವೆ. ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 53% ರಿಂದ 92% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. “ಕಾಣೆಯಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು” 15 ಲಕ್ಷದಿಂದ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಇಳಿದಿವೆ. ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 28 ರಿಂದ 21 ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಲಾಗಿದೆ. ಟಿಬಿ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನವು 24.5 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ 90% ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದೆ.
• ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ A ಲಸಿಕೆಯನ್ನು UIP ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯ: ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರೋಗದ ಏಕಾಏಕಿ ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ A ಲಸಿಕೆಯನ್ನು UIP ಗೆ ಸೇರಿಸಲು ತಜ್ಞರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. HAV ಮಲ–ಮೌಖಿಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹರಡುವ ತೀವ್ರ ಯಕೃತ್ತಿನ ಸೋಂಕು. ದೇಶದಲ್ಲಿ 10–30% ತೀವ್ರ ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಕಾರಣ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ 90% ನಿಂದ 50–60% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಿಶೋರರು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಕ-ಡೋಸ್ ಲಸಿಕೆ 90–95% ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. UIP ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು eVIN ಹಾಗೂ U-WIN ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
• ಶಿಕ್ಷಿತ ವೃತ್ತಿಪರರ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ: ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ ಕಾರು ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ, ಶಿಕ್ಷಿತ ವೃತ್ತಿಪರರ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಹೊಸ ಭದ್ರತಾ ಕಳವಳವಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ/ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಣತಿ, ನಗರ ಅನಾಮಧೇಯತೆ, ಸ್ವಚ್ಛ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಇವರಿಗೆ ಪತ್ತೆ ತಪ್ಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. “ಕ್ಲೀನ್ ಸ್ಕಿನ್ಸ್” ಆಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪ್ರೊಫೈಲಿಂಗ್‌ ಕಠಿಣ, ಸ್ವಯಂ-ಹಣಕಾಸು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಕುರುಡು-ಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಆಂತರಿಕ ಬೆದರಿಕೆ, ಮೂಲಭೂತವಾದೀಕರಣ-ನಿವಾರಣೆಯ ಮಿತಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು. ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ AI-ಚಾಲಿತ ವರ್ತನಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ KYE ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದ್ವಿ-ಬಳಕೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು HUMINT-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗುಪ್ತಚರ ಅಗತ್ಯ.

ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್: ಸರ್ಕಾರವು ₹383 ಕೋಟಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವ–ಪ್ರಾಣಿ–ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. MoHFW ನೇತೃತ್ವದ ಈ ಬಹು-ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಿಷನ್‌ನ್ನು ICMR ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಿದೆ ಮತ್ತು DHR ನೋಡಲ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸನ್ನದ್ಧತೆ, AMR ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು R&D ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಏಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಧಾನವು zoonotic surveillance, AMR ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ–ಪರಿಸರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್: ICGH 2025 ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ₹100 ಕೋಟಿ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಜೀವರಾಶಿ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಳಸಿ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪೈಲಟ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ₹19,744 ಕೋಟಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ NGHM ಕಠಿಣ-ಇಂಗಾಲ ವಲಯಗಳ ವಿಕಾರ್ಬನೀಕರಣ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು BIRAC ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ₹100 ಕೋಟಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. SIGHT ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್‌ಗಳ 3,000 MW ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು 8.62 ಲಕ್ಷ MT ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ ₹49.75 ದರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಬೆಲೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು:

• ಭಾರತ–ಕ್ಯೂಬಾ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ: ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾ ಪರಸ್ಪರ ಕಾನೂನು ನೆರವಿನ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರ-ನಡುವಿನ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. 1959 ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಕ್ಯೂಬನ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದೆ. NAM ಅಡಿ ಇಬ್ಬರೂ ದೇಶಗಳು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೌತ್ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತವು ಕ್ಯೂಬಾಗೆ $243 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಕೃಷಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
• ಭಾರತ–ಕೆನಡಾ 7ನೇ MDTI ಸಂವಾದ: ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 7ನೇ MDTI ಸಚಿವಮಟ್ಟದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ವ್ಯಾಪಾರ–ಹೂಡಿಕೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. “ಬಲವಾದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯತ್ತ ನವೀಕೃತ ಆವೇಗ” ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆಯಡಿ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪೂರಕತೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದವು. 2.9 ದಶಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು 4.27 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಕೆನಡಾ ವ್ಯಾಪಾರ USD 18.38 ಬಿಲಿಯನ್ ತಲುಪಿದೆ.
• IAFS ಗೈರುಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ: 2015 ರ ನಂತರ IAFS ನಡೆಯದಿರುವುದು ಭಾರತ–ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂಬಂಧದ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯ ಮೂಡಿಸಿದೆ. AfCFTA ಮೂಲಕ ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಭಾರತವು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, DPI, ಶಿಕ್ಷಣ-ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಕಾರ, ಮತ್ತು AU ಗೆ ಬೆಂಬಲ ಪ್ರಮುಖ ಬಲಾಂಶಗಳು. ಆದರೆ ಚೀನಾದ ಸಾಲ-ಪೈಪೋಟಿ, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ವಿಳಂಬಗಳು, ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ.
• ಭಾರತ-ನೇಪಾಳ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ: ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ ಸಂಚಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ವಿನಿಮಯ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ, ಜೋಗ್ಬನಿ–ಬಿರಾಟ್‌ನಗರ ನಡುವಿನ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಗೆ ಹೊಸ ದಾರಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ–ಜೋಗ್ಬನಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ–ನೌತನ್ವಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸುಗಮೀಕರಣದಿಂದ ನೇಪಾಳದ ಮೂರನೇ-ದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೆಚ್ಚುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ‘ನೆರೆಹೊರೆ ಮೊದಲು’ ನೀತಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಂಪರ್ಕ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಮದು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಭಾರತ–ನೇಪಾಳ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ‘ಸಹೋದರಿ-ನಗರ’ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಜನರ-ನಡುವಿನ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• G7 ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆ–2025 : ಕೆನಡಾದ ನಯಾಗರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ G7 ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಯ ಔಟ್ರೀಚ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಡಾ. ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. G7 FMM ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮನ್ವಯ ಚರ್ಚಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇದಿಕೆ. 2025ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಔಟ್ರೀಚ್ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ; ಭಾರತವು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿತು. G7 ವಿಶ್ವ ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯ ~45% ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಏಳು ಮುಂದುವರಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದೆ.

ಇತರೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು:

• ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ 150: ಜನಜಾತಿ ಗೌರವ ಯುಗದ ಸ್ಮರಣೆ: ಭಗವಾನ್ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ 150ನೇ ಜಯಂತಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಜನಜಾತಿ ಗೌರವ ದಿವಸವನ್ನು 2021ರಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 15ಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು. 1875ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಉಲಿಹಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬಿರ್ಸಾ, ಬಿರ್ಸೈತ್ ಪಂಥದ ಮೂಲಕ ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆ, ನೈತಿಕ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಯಕತ್ವ ನೀಡಿದರು. “ಉಲ್ಗುಲಾನ್” ಮುಂಡा ದಂಗೆಯ ಮೂಲಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೋಷಣೆಯ ಎದುರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೋರಾಟ ಖುಂಟ್‌ಕಟ್ಟಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಹಿಡುವಳಿ ಕಾಯಿದೆಗಳ ರೂಪಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸೇರ್ಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆಯ (TA) ‘ಇತರೆ ಶ್ರೇಣಿಗಳು’ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅನುಮತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿದೆ. TA ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆ ಆಗಿದ್ದು “ನಾಗರಿಕ ಸೈನಿಕ” ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 1920 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, 1948ರ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಯಿದೆ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ ಇದು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. 18–42 ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ತರಬೇತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
• UNESCO ನರ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೈತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು:UNESCO ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನರ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೈತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, 2025 ನವೆಂಬರ್ 12 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಮೆದುಳಿನ ದತ್ತಾಂಶ, ಬ್ರೈನ್–ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ನೈತಿಕ ಆಡಳಿತ, ಗೌಪ್ಯತೆ, ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿ. ಚಿಂತನೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ‘ನರ-ಹಕ್ಕು’ಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ದುರುಪಯೋಗ ನಿಷೇಧ, ದುರ್ಬಲ ಗುಂಪುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು RRI ಉತ್ತೇಜನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು. ಚಿಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು OECD ನರ-ನೈತಿಕ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ದಿನ – ಮಾಧ್ಯಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು: ನವೆಂಬರ್ 16 ರಂದು ಆಚರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ದಿನವು 1966 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಕಲಿ ಸುದ್ದಿ, ಮಾಧ್ಯಮ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳಾಗಿವೆ. PCI, PRP ಕಾಯಿದೆ 2023 ಮತ್ತು ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು 2021 ಮಾಧ್ಯಮ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಬಗಳು.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NSS) – ಭಾರತದ ದತ್ತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತದ 75 ವರ್ಷ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NSS) 1950 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ದತ್ತಾಂಶದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಈಗ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಹು-ವಿಷಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. NSO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ–ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಬಳಕೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ವಲಸೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ 50+ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. PLFS, ASI, CPI ಮುಂತಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನೀತಿ ರೂಪಣೆ, ಬಡತನ ಅಂದಾಜು, GDP ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಧಾರ. NSS ದಶಕಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.