ಸುದ್ದಿ –   ಬ್ಲಾಕ್ ಮಟ್ಟದ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ವರುಣಿ (Varuni) ಎಂಬ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ನೀತಿ ಆಯೋಗವು “ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಲ ಆಯವ್ಯಯ” (Water Budgeting in Aspirational Blocks) ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ನೀರಿನ ಒತ್ತಡದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: 8 ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ (Agro-climatic Zones) ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಹವಾಮಾನ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಲಯವಾರು ನೀರಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಕೃಷಿಯು ನೀರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಳಕೆದಾರ ವಲಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಬಳಕೆ, ಜಾನುವಾರು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು (Industrial Sectors) ಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಮರ್ಥ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂತರಗಳು: ಅನಿಯಮಿತ ಮಳೆ, ಕಡಿಮೆ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕಳಪೆ ಮರುಪೂರಣ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಜಲಾನಯನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ಮರುಕಳಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ: ಅನೇಕ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ಅಂತರ್ಜಲದ (Groundwater) ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮರುಪೂರಣ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ದರಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ:

• ನೀತಿ ಆಯೋಗವು ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಲ್ಲದ (Non-constitutional) ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ (Non-statutory Body). ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು 2015 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (SDGs) ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಇದರ ಅವಳಿ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ರಚನೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರು ಇದರ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ (Ex-officio Chairman). ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, 4 ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (CEO) ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಗಳು:

• SDG ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಡೆಕ್ಸ್: ಎಲ್ಲಾ 17 ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾರು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್: ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D) ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ (Health Index): ಆರೋಗ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂಯೋಜಿತ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚ್ಯಂಕ: ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ರಫ್ತು ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ: ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
• ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (SEQI): ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.