ಸುದ್ದಿ – ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (CJI) ಅವರು ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಡಚಣೆ ಎಂದು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಭಾಷೆ, ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯ ಸೇರಿವೆ.
• ವಿಧಿ 39A, ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ (ADR), ಗ್ರಾಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಇ-ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸವಾಲು ಕಾನೂನುಗಳ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಸೀಮಿತ ಲಭ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳು:

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ

• ಬಡತನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಕೈದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಾಮೀನು ಭರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. (ಇಂಡಿಯಾ ಜಸ್ಟಿಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2025)
• ಭೌತಿಕ ಅಂತರ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ.

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ

• ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಳಂಬಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅಸಮರ್ಪಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೊರತೆ.
• ಭಾಷೆಯ ಅಡಚಣೆ: ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಯೇತರ ಭಾಷಿಕ ಕಕ್ಷಿದಾರರನ್ನು ಅನ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನೆರವಿನಲ್ಲಿನ ಅಂತರ: ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ವಿಭಾಗೀಯ

• ಕಪ್ಪು ಕೋಟ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್: ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಅನುಭವಿಸುವ ಭಯ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿರಾಸಕ್ತಿ: ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಪುಗಳು ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.
• ದ್ವಿತೀಯಕ ಶೋಷಣೆ: ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡ, ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ನಂಬಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿರೋಧವು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು: ವಿಧಿ 39A ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1987, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (NALSA) ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ (ADR) ಉತ್ತೇಜನ: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ, ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಮುನ್ನವೇ ರಾಜಿ ಸಂಧಾನ ಮತ್ತು ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
• ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಗ್ರಾಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 2008 ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಗ್ರಾಮೀಣ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳು: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇ-ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ದತ್ತಾಂಶ ಗ್ರಿಡ್.
• ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು; ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಸಮಿತಿಗಳು.
• ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳು: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನ್ಯಾಯದಾನ ಲಭ್ಯತೆ ಯೋಜನೆ, ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು.