ಸುದ್ದಿ – ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 2026 ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನದ (compulsory voting) ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನದ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು

• ವಯಸ್ಕರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು: ಸಂವಿಧಾನದ 326 ನೇ ವಿಧಿಯು ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: 1950 ಮತ್ತು 1951 ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (Representation of the People Acts) ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.
• ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು: ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕೇ (statutory right) ಹೊರತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
• ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ: 19(1)(a) ವಿಧಿಯು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಮತದಾನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನದ ಪರವಾದ ವಾದಗಳು

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತದಾನ ಪ್ರಮಾಣ: ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನವು ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಾಗರಿಕರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಮತದಾನ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಂತರ್ಗತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಇದು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಣ್ಯರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಜನಾದೇಶ: ಕಡಿಮೆ ಮತ ಹಂಚಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಗೆಲ್ಲುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಇದು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬಹುಮತದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ನಾಗರಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ: ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ವಾದಗಳು

• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಮತದಾನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಹಕ್ಕು ಕೂಡ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕಡ್ಡಾಯ ಮತದಾನವು 19(1)(a) ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಜ್ಞಾನದ ಮತದಾನ: ಬಲವಂತದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ (random) ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುವ ಭಾರತದಂತಹ ವಿಶಾಲವಾದ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.
• ದುರ್ಬಲರ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ದಂಡಗಳು ಮತದಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಲಸಿಗರು, ಬಡವರು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೇಲೆ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹೊರೆಯಾಗಬಹುದು.