ಸುದ್ದಿ –   ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭೂತಾನ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1,020 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪುನಾತ್ಸಾಂಗ್‌ಚು-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಜಿಗ್ಮೆ ಸಿಂಗ್ಯೆ ವಾಂಗ್‌ಚುಕ್ ಅವರ 70ನೇ ಜನ್ಮದಿನಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

ಪುನಾತ್ಸಾಂಗ್‌ಚು-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ:

• ಪುನಾತ್ಸಾಂಗ್‌ಚು-II ಮಧ್ಯ ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ನದಿನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ (run-of-the-river hydroelectric power project).
• ನದಿ ಸ್ಥಳ: ಇದು ಪುನಾತ್ಸಾಂಗ್‌ಚು ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ.
• ನಿಧಿ ಮಾದರಿ: ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 30% ಅನುದಾನ ಮತ್ತು 70% ಸಾಲದ ಒಪ್ಪಂದವಿದೆ.
• ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಒಟ್ಟು 1,020 MW ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಭೂತಾನ್‌ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 40% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಕಾಸ:

• ಪುನಾಖಾ ಒಪ್ಪಂದ (1910): ಇದು ಭೂತಾನ್ ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
• ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದ (1949): ಭೂತಾನ್‌ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭೂತಾನ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.
• ವ್ಯಾಪಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ಒಪ್ಪಂದ (1972): ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮೂಲಕ ಭೂತಾನ್‌ನ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಸುಂಕ-ಮುಕ್ತ ಚಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
• ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ (2006): ಭೂತಾನ್‌ನ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತವು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಆಮದನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.
• ಪರಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದ (2007): 1949ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು (guidance clause) ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಿತು.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೂತಾನ್‌ನ ಮಹತ್ವ:

• ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ತಡೆ (Strategic Buffer): ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ನಡುವೆ ಭೂತಾನ್‌ನ ಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್: ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗೆ ಅದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಭೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ನೀತಿಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ (Policy Anchor): ಭೂತಾನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧವು ವ್ಯಾಪಾರ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ‘ನೆರೆಹೊರೆ ಮೊದಲು’ (Neighbourhood First) ನೀತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾಲುದಾರ: ಭೂತಾನ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಶಾಶ್ವತ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಚೀನಾದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಚೀನಾದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಗಡಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಒಡ್ಡುತ್ತಿವೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ: ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಭೂತಾನ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
• ಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು: ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ರೈಲು ಜಾಲಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳು ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಅಂತರ (Perception Gap): ಭೂತಾನ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರಯುತ ಎಂದು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ‘ದೊಡ್ಡಣ್ಣ’ (big brother) ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ: ‘ಆಪರೇಷನ್ ಆಲ್ ಕ್ಲಿಯರ್’ (2003-04) ನಂತಹ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಂಡುಕೋರ ಗುಂಪುಗಳು ಇನ್ನೂ ಸರಂಧ್ರ ಗಡಿ (porous border) ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಡಗುತಾಣಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.