ಸುದ್ದಿ – COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ನಂತರ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಸ್ಥಗಿತದ ಬಳಿಕ, ಭಾರತವು ಲಿಪುಲೇಖ್ ಪಾಸ್ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

• ಈ ಪಾಸ್ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಕುಮಾವೂನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ (Kumaon region) (5,334 ಮೀಟರ್), ಇದು ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾ (ಟಿಬೆಟ್) ಗಳ ಟ್ರೈ-ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ (Tri-junction).
• ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ: ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸಸರೋವರ ಯಾತ್ರೆಯು (Kailash Mansarovar Yatra) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಿಪುಲೇಖ್ ಪಾಸ್ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ) ಮತ್ತು ನಾಥು ಲಾ ಪಾಸ್ (Nathu La Pass) (ಸಿಕ್ಕಿಂ) ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗ: 1992 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗಡಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಇದಾಗಿದೆ.
• ಗಡಿ ವಿವಾದ: ಭಾರತ-ನೇಪಾಳದ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿವಾದವು 1816 ರ ಸುಗೌಲಿ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ (Treaty of Sugauli) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕಾಳಿ ನದಿಯನ್ನು (Kali River) ನೇಪಾಳದ ಗಡಿಯಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಆದರೆ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ನೇಪಾಳವು ಲಿಪುಲೇಖ್, ಕಾಲಾಪಾನಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಪಿಯಾಧುರಾವನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಳಿ ನದಿಯ ಮೂಲ ಲಿಂಪಿಯಾಧುರಾದಲ್ಲಿದೆ (Limpiyadhura) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಭಾರತವು ನದಿಯ ಮೂಲವು ಕಾಲಾಪಾನಿ (Kalapani) ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.