ಪೀಠಿಕೆ:  ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ‘ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್’ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, 2024-25 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಲು ‘ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌’ಗಳನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಯೋಜನೆ:

• ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
• ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.
• ಇದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
• ಇದನ್ನು ‘ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸ್ಕೀಮ್, 2013’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ನೇರ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮಂಡಳಿ (CBDT) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆಗಳು:

• ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತವಾದ ಯಾವುದೇ ಕಂಪನಿಯು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು.
• ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ, ಫರ್ಮ್ ಅಥವಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಿಂದೂ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ (HUF) ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಘವು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶ:

• 2023-24 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5 ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 2024-25 ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 9 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಈ 9 ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ, ಪ್ರುಡೆಂಟ್ (Prudent), ಪ್ರೋಗ್ರೆಸಿವ್ (Progressive) ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ (New Democratic) ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು 2024-25 ರ ಒಟ್ಟು ದೇಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ 98% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನ:

1. ನವೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯತೆ: ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ (Renewal) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
2. ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು: ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯಿದೆ, 1951 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 29A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು.
3. ಕಡ್ಡಾಯ ವಿತರಣಾ ನಿಯಮ: ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ದೇಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 95% ರಷ್ಟನ್ನು ಅರ್ಹ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಉಳಿದ 5% ಹಣವನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದು.
4. ದಾನಿಗಳ ಗುರುತಿನ ಬಹಿರಂಗ: ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ಯಾನ್ (PAN) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು (NRIs) ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವಾಗ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
5. ದೇಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನ: ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಚೆಕ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
6. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗೊಳಗಾದ (Audited) ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ದಾನಿಗಳು, ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು CBDT ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (ECI) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು: ಒಂದು ಅವಲೋಕನ:

• ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು.
• ಇದು ವಾಗ್ದಾನ ಪತ್ರದ (Promissory Note) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿ ‘ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದ ಆಯ್ದ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
• ಅನಾಮಧೇಯ ದೇಣಿಗೆ: ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾನಿಯ ಹೆಸರು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾನಿಯ ಗುರುತು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
• ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ದಾನಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪಕ್ಷ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು:

• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(a) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
• ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳ ತತ್ವವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯು ದಾನಿಯ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯನ್ನು (Anonymity) ಕಾಪಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ದೇಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
2. ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆ, ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ.

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಲಾಸುಗಳು, ಟೆಸ್ಟ್ ಬುಕ್ , ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಟಾರ್ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ – ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: +91 6366-294954