ಪೀಠಿಕೆ:  ಬಹು ಹಳೆಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ, ತತ್ವ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಹಿತೆಯಾಗಿ (principle-based code) ಏಕೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ‘ಭದ್ರತಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆ 2025’ (Securities Markets Code Bill) ಅನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಭದ್ರತಾ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ:

1. ಸೆಬಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1992 (SEBI Act)
2. ಡಿಪಾಸಿಟರೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1996 (Depositories Act)
3. ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್ (ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್) ಕಾಯ್ದೆ, 1956

ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

• ಕಾನೂನು ಏಕೀಕರಣ: ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಒಂದೇ ಏಕೀಕೃತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.
• ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆ: ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು, ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
• ಬಂಡವಾಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ: ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
• ನಿಯಂತ್ರಕ ದಕ್ಷತೆ: ಸರಳೀಕೃತ, ತತ್ವ-ಆಧಾರಿತ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಅನುಸರಣೆಯ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

ಭದ್ರತಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:

• ಬಲವಾದ ಸೆಬಿ (SEBI) ಆಡಳಿತ: ಸೆಬಿ ಮಂಡಳಿಯ ಬಲವನ್ನು 9 ರಿಂದ 15 ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, 2 ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರು, 1 ಆರ್‌ಬಿಐ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರು (ಪದನಿಮಿತ್ತ) ಮತ್ತು 11 ಸದಸ್ಯರು (ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಸದಸ್ಯರು)).
• ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆ: ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು.
• ಸಮಾಲೋಚನಾ ನಿಯಮ ರಚನೆ: ಅಧೀನ ಶಾಸನಗಳ ರಚನೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಾರಿ: ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಮಯದ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ (quasi-judicial) ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಕ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ: ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ‘ಒಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್’ (Ombudsperson) ಹುದ್ದೆಯ ರಚನೆ.
• ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್ (Regulatory Sandbox): ಹಣಕಾಸು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸೆಬಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಅಂತರ-ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಮನ್ವಯ: ಬಹು ಹಣಕಾಸು ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳ ಸುಗಮ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳ ಅಪರಾಧ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ:
  • ವರ್ಗ I: ಮೋಸದ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯದ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಿವಿಲ್ ದಂಡಗಳು.
  • ವರ್ಗ II: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಗಂಭೀರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದಂಡಗಳು.

ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಳವಳಗಳು:

• ಅತಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಮೂರು ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಏಕೀಕರಣವು ಸೆಬಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಅತಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಏಕಾಗ್ರತೆಯು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. (ಉದಾ. 2012 ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ UK FCA ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು).
• ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ: ಹಳೆಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಬದಲಾಗುವುದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಅನುಸರಣೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು; ಜಿಎಸ್‌ಟಿ (GST) ಜಾರಿಯಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ದಾವೆಗಳಲ್ಲಿ 30% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದವು.
• ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಪಾಯಗಳು: ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾನೂನಿನ ಭಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.
• ಜಾರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ: ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಅಪೀಲೆಟ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ (SAT) ಮುಂದಿರುವ ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2023 ರಲ್ಲಿ 736 ರಿಂದ 2024 ರಲ್ಲಿ 1,121 ಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 1,105 ಸೆಬಿ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ:

• ಹಂತ ಹಂತದ ಜಾರಿ: ಪರಿವರ್ತನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಂತ ಹಂತದ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಕ್ಟ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.
• ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮ ರಚನೆ: ವಿವರವಾದ ಅಧೀನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು; ಸಮಯೋಚಿತ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತೋಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ದಿವಾಳಿ ಸಂಹಿತೆ (Insolvency and Bankruptcy Code) ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ: ಸೆಬಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು; ಸಿಂಗಾಪುರದ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (MAS) ವೇಗವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ರೆಗ್-ಟೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ (reg-tech) ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
• ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸುರಕ್ಷತೆ: ಅಪರಾಧ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಠಿಣ ಸಿವಿಲ್ ದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕು.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮನ್ವಯ: ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು; ಭಾರತದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ವಿಶೇಷ ವಾಣಿಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಂತೆ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬೇಕು.

ಸವಾಲುಗಳು: ಈ ಮಸೂದೆಯು ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:

• ಅತಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಏಕೀಕರಣವು ಸೆಬಿಯ (SEBI) ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವು ಅತಿಯಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದಾಗ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2012 ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ‘ಹಣಕಾಸು ನಡವಳಿಕೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ (UK FCA) ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.
• ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ: ಹಳೆಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಏಕೀಕೃತ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಬದಲಾಗುವುದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲ ಅಥವಾ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಿಎಸ್‌ಟಿ (GST) ಜಾರಿಯಾದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾವೆಗಳಲ್ಲಿ 30% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.
• ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಪಾಯಗಳು: ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ (decriminalisation) ತಪ್ಪು ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಭಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು.
• ಜಾರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ: ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಅಪೀಲೆಟ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ (SAT) ಮುಂದಿರುವ ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2023 ರಲ್ಲಿ 736 ರಿಂದ 2024 ರಲ್ಲಿ 1,121 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 1,105 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೆಬಿ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ತೀರ್ಮಾನ: ‘ಭದ್ರತಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆ 2025’ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: 

1: ಭದ್ರತಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆ 2025 ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಈ ಮಸೂದೆ ಭಾರತದ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
2: ಭದ್ರತಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆ 2025 ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಇದರ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ.