ಪೀಠಿಕೆ: ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಕಾನೂನು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ

• ಅಪರಾಧ ದರಗಳು: ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4,48,211 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 51 ಪ್ರಥಮ ವರ್ತಮಾನ ವರದಿಗಳು (FIR) ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿವೆ. [NCRB 2023]
• ಅಪರಾಧದ ಸ್ವರೂಪ: ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪತಿ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು (29.8%) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಹರಣ (19.8%) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಘನತೆಗೆ ಚ್ಯುತಿ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಲ್ಲೆ (18.7%) ಇವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 81 ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಅಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ 18 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [NCRB 2023]
• ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ: 2023 ರ ಮಹಿಳಾ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ, 177 ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವು 128ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• ಮಹಿಳಾ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ: ಅನೈತಿಕ ಸಾಗಣೆ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1956 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು 2022 ಮತ್ತು 2023 ರ ನಡುವೆ ಶೇಕಡಾ 44.7 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. [NCRB 2023]
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೆ, ತೆಲಂಗಾಣವು ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 124.9 ರಂತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಪರಾಧ ದರವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು

• ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ವಿಳಂಬ: ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ 90 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಇದು ದಂಡನೆ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಭಯವನ್ನು (Deterrence) ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ: ದುರ್ಬಲ ತನಿಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಿಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 2018-2022 ರಲ್ಲಿ 27-28% ಇದ್ದದ್ದು, 2023 ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 22.7 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.
• ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮನಸ್ಥಿತಿ: ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತ್ರಸ್ತರನ್ನೇ ದೂಷಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರೂಢಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಶೇಕಡಾ 80 ರಷ್ಟು ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
• ನಿಧಿಗಳ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆ: ನಿರ್ಭಯಾ ನಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ ಸೇಫ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳಂತಹ ತಳಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಗಳು ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿವೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಂತರಗಳು: ಭಾರತದ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 11.7 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಲಿಂಗ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತನಿಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 15(3) ಮತ್ತು 21 ಮಹಿಳೆಯರ ಘನತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಲಿಂಗ-ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
• ಪೋಶ್ ಕಾಯ್ದೆ 2013: ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿರುವ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ; ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಶಿ-ಬಾಕ್ಸ್ (SHe-Box) ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ: ಇದು ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಬಲ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ-ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ನಿರ್ಭಯಾ ನಿಧಿ: ಇದು ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ ಆಗದ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸೇಫ್ ಸಿಟಿ’ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು (FTSCs) ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ತುರ್ತು ಸ್ಪಂದನೆ: ತುರ್ತು ಸ್ಪಂದನಾ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ 112 ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ 181, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 9.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯದಾನ: ತಳಮಟ್ಟದ ನಾರಿ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಿಗಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಸದನಗಳು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

1. ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳ: ಲಿಂಗ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತನಿಖೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತ್ರಸ್ತ-ಸ್ನೇಹಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 33% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
2. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ವಿಲೇವಾರಿ: ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣಗಳ ತ್ವರಿತ ವಿಲೇವಾರಿಗಾಗಿ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ (Forensic) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
3. ಸಮುದಾಯದ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ: ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು.
4. ನಿಧಿಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಬಳಕೆ: ನಿರ್ಭಯಾ ನಿಧಿಯಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ತೀರ್ಮಾನ: ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರದೆ, ಇದು ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಘನತೆಯುತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. “ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು (Conviction rate) ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.” ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು)
2. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ‘ನಿರ್ಭಯಾ ನಿಧಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪೋಶ್ ಕಾಯ್ದೆ 2013’ ರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ‘ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ’ (Mission Shakti) ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ? (250 ಪದಗಳು)