ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ: ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನ (131 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಕುರಿತು ಲೋಕಸಭೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಇದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು, ಸೇರಿಸಲು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸದನದಲ್ಲಿ (ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆ) ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
• ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ (ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಂತಹ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ).

ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ವಿಧಗಳು: ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿಬಂಧನೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು 3 ಬಗೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ:

1. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತ (ವಿಧಿ 368 ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದೆ): ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸನದಂತೆಯೇ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ (ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆ, ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿಧಿ 4).
2. ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ (ವಿಧಿ 368 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ): ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರ ಕನಿಷ್ಠ 2/3 ರಷ್ಟು ಬಹುಮತದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಧಿ 368 ರ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ.
3. ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ (ವಿಧಿ 368 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ): ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇವುಗಳು ಒಕ್ಕೂಟ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ (ಉದಾ: ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ).

ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮಹತ್ವ

• ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಮತೋಲನ: ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ).
• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ: ಇದು ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತೆ: ಏಕಕಾಲಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ (synchronized polls) “ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ” ಯಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು

• ರಾಜಕೀಯ ಒಮ್ಮತ: ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಮೂರರಷ್ಟು (2/3) ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳು: ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಂತಹ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು.
• ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯ ಅಪಾಯ: ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪರಿಶೀಲನೆ: ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿರುವ ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು (basic structure doctrine) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
• ಜನಸಂಖ್ಯಾ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ತೀರ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಒಮ್ಮತದ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದವು ವ್ಯಾಪಕ-ಆಧಾರಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಮೂಲಕ ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು.
• ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಆವರ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆಗೂ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಇರಬೇಕು.
• ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆಡಳಿತದ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಸಂವಿಧಾನದ ‘ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ವು  ಸಂಸತ್ತಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು, 15 ಅಂಕಗಳು)
2. ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Federal structure) ಬಾಧಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳೇನು? ‘ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ’ ಮತ್ತು ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ’ಯಂತಹ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು, 15 ಅಂಕಗಳು)