2025ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್: ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ: 2025ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಜೋಯಲ್ ಮೊಕಿರ್, ಫಿಲಿಪ್ ಅಘಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ ಹೊವಿಟ್ ಅವರಿಗೆ ‘ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ’ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊಕಿರ್ ಅವರು ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ‘ಉಪಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ’ (ಪ್ರತಿಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಸೂಚನಾತ್ಮಕ) ಮತ್ತು ‘ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಕ್ತತೆ’ಯಂತಹ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಘಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಹೊವಿಟ್ ಅವರು ‘ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ವಿನಾಶ’ (Creative Destruction) ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು (ಹೊಸ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ಹಳೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ). ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು ಮೂಲ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.

ಭಾರತದ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ – 2030: ಭಾರತದ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ US$100 ಬಿಲಿಯನ್ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂತರಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳೆಂದರೆ, ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಬಂದರುಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ (EEZ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಇದು ಅಕ್ರಮ, ವರದಿಯಾಗದ (IUU) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ‘ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆ’ (PMMSY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಶೇ. 60 ರಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ವರದಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.

PM ಗತಿಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ (NMP): ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ NMP ಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅಂಗವಾಗಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಹಲವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ‘ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ಪಬ್ಲಿಕ್’ ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು BISAG-N ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ‘ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ – ಆಫ್‌ಶೋರ್’ ವೇದಿಕೆ, 112 ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ DMP ಗಳು, ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು DPIIT ವತಿಯಿಂದ ‘LEAPS 2025’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗತಿಶಕ್ತಿ NMP ಯು 7 ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ (ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮೂಲಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಿಎಂ ಧನ ಧಾನ್ಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಮಿಷನ್: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 6 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ (2025-26 ರಿಂದ 2030-31) ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ‘ಪಿಎಂ ಧನ ಧಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ’ (ರೂ. 24,000 ಕೋಟಿ) 100 ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ‘ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆಗಾಗಿ ಮಿಷನ್’ (ರೂ. 11,440 ಕೋಟಿ) ತೊಗರಿ, ಉದ್ದು, ಮಸೂರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ NAFED ಮತ್ತು NCCF ಮೂಲಕ 100% ಖಚಿತವಾದ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ‘ಮೈತ್ರಿ II’ ಹಸಿರು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ: ಭಾರತವು 2029 ರೊಳಗೆ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಆಧಾರಿತ ‘ಮೈತ್ರಿ II’ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಧ್ರುವ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ‘ಮೈತ್ರಿ’ (1989) ಮತ್ತು ‘ಭಾರತಿ’ (2012) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲ ಕೇಂದ್ರ ‘ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗೋತ್ರಿ’ (1983) ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೋವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ (NCPOR) ಇದರ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು 1983 ರಿಂದ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಲಹಾ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, 2022 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ (NCDs) ಏರಿಕೆ: IHME ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 1990 ರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಆರೋಗ್ಯ, ಲಸಿಕೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಹೃದ್ರೋಗ, ಮಧುಮೇಹ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು (NCDs) ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾರತ ‘ಫಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿ’ (2019) ಮತ್ತು ‘NPCDCS’ (2010) ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗೆ ANRF ನಿಧಿ: ಅನುಸಂಧಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ANRF) ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯು ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ (RDI) ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ANRF ಕಾಯ್ದೆ, 2023 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ನಿಧಿಯು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (SERB) ಅನ್ನು ANRF ನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು TRL-4 (ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಟ್ಟ) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ 50% ವರೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಿಸರ ಸಂಪರ್ಕ: ಜಾಗತಿಕ ಭೂಮಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ವರದಿ: UNCCD (ಮರುಭೂಮಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ) ಮತ್ತು CMS (ವಲಸೆ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಒಪ್ಪಂದ) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು IUCN ವಿಶ್ವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಜಾಗತಿಕ ಭೂಮಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ’ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿವೆ. ಜೀವಿಗಳ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹರಿವನ್ನು (ಪರಿಸರ ಸಂಪರ್ಕ) ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಈ ವರದಿ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ 60% ನದಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡು (ಉದಾ: ಮೆಕಾಂಗ್) ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ/ರೈಲ್ವೆಯಂತಹ ರೇಖೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು (‘ಫಿಶ್‌ಬೋನ್ ಪರಿಣಾಮ’) ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತ-ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ: ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತದ ಅಫ್ಘಾನ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯು ಸಂಬಂಧಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದ ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು “ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯೋಗ”ದಿಂದ “ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ”ಯಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು ಭಾರತ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ನಿಗ್ರಹ, ಭಾರತ-ಅಫ್ಘಾನ್ ವಾಯು ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್ ಪುನರಾರಂಭ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಹಕಾರ ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾ/ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ (GHG) ತೀವ್ರತೆ ಗುರಿಗಳು: ಭಾರತವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕಡ್ಡಾಯ ‘ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ತೀವ್ರತೆ’ (GEI) ಗುರಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು, 2025 ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ (ಉದಾ: 1 ಟನ್ ಸಿಮೆಂಟ್) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ, ಸಿಮೆಂಟ್, ಪಲ್ಪ್ ಮತ್ತು ಪೇಪರ್, ಮತ್ತು ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂಧನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2001 ರ ಅಡಿಯ ಈ ನಿಯಮಗಳು, ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೀಮ್ (CCTS), 2023 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಗುರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವವರಿಗೆ BEE ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡುತ್ತದೆ, CPCB ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ನೀತಿ ಆಯೋಗ: ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ: ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ AI 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 60% ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಯಾಂತ್ರೀಕರಣದ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೌಶಲ್ಯದ ಅಂತರ (RAG ನಂತಹ) ಮತ್ತು 50% ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕೊರತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಶಿಫಾರಸುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಇಂಡಿಯಾ AI ಪ್ರತಿಭಾ ಮಿಷನ್’ ಸ್ಥಾಪನೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ AI ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಉನ್ನತ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ‘AI ಪ್ರತಿಭಾ ವೀಸಾ’, ಮತ್ತು ‘ಇಂಡಿಯಾ ಓಪನ್-ಸೋರ್ಸ್ AI ಕಾಮನ್ಸ್’ ಪೋರ್ಟಲ್ ರಚನೆ ಸೇರಿವೆ.

2025ರ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: 2025ರ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಮಾರಿಯಾ ಕೊರಿನಾ ಮಚಾಡೊ ಅವರಿಗೆ ‘ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿವರ್ತನೆ’ಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 1901 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2ನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ, ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ, ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ (1979) ಮತ್ತು ಕೈಲಾಶ್ ಸತ್ಯಾರ್ಥಿ (2014) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳ: ಮಡಗಾಸ್ಕರ್: ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ (ರಾಜಧಾನಿ: ಅಂಟಾನನರಿವೋ), ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ 4ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯತೆ (High Endemism) ಹೊಂದಿದೆ (90% ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅನನ್ಯ). ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ಮಸ್ಕರೀನ್ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡ’ ಪ್ರದೇಶವೇ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳ ಚಾಲನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಇಸ್ರೇಲ್ – ಗಾಝಾ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ: ಅಮೇರಿಕಾ, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಕತಾರ್, ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಹಮಾಸ್ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 2023 ರಿಂದ ನಡೆದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪ್ಪಂದವು ಕದನ ವಿರಾಮ, ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ, ಮತ್ತು ಗಾಝಾದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿ ಪಡೆಗಳ ಹಿಂತೆಗೆತವನ್ನು (“ಹಳದಿ ರೇಖೆ”) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತವು ಈ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಸಮತೋಲಿತ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

EPFO ‘ವಿಶ್ವಾಸ್ ಯೋಜನೆ‘: ನೌಕರರ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ (EPFO) ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವಸ್ಥ ಮಂಡಳಿ (CBT) ‘ವಿಶ್ವಾಸ್ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ವಿಳಂಬ ಪಾವತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಈ ಯೋಜನೆ 6 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. CBTಯು ಸರ್ಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮತ್ತು ನೌಕರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದ್ದು, EPF-1952, EPS-1995 ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿಲ್ಲರೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಇಳಿಕೆ, ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ಏರಿಕೆ: ಆಹಾರ ಬೆಲೆ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ (base effects) ಭಾರತದ CPI ಆಧಾರಿತ ಚಿಲ್ಲರೆ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ ‘ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರ’ (Core inflation) ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದೆ. CPI ಅನ್ನು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MoSPI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. RBI ನ ಹಣದುಬ್ಬರ ಸಹನೀಯ ಮಿತಿ 4% (±2%) ಆಗಿದೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಸ್ನಿ ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಸ್ನಿ ಬಂದರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಬಂದರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದು ಚೀನಾ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗ್ವಾದರ್ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಇರಾನ್‌ನ ಚಾಬಹಾರ್ ಬಂದರಿನ ನಡುವೆ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ರೋಡಮೈನ್ ಬಿ ಪತ್ತೆಗೆ RRI ನಿಂದ ‘ಕಾಫಿ-ರಿಂಗ್‘ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ (RRI) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಕಾಫಿ-ರಿಂಗ್ ಪರಿಣಾಮ’ (coffee-ring effect) ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೊತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಷಕಾರಿ ‘ರೋಡಮೈನ್ ಬಿ’ ಅಣುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಫಿ-ರಿಂಗ್ ಪರಿಣಾಮವು ದ್ರವದ ಹನಿಯ ಅಂಚಿಗೆ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ತಳ್ಳುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ರೋಡಮೈನ್ ಬಿ ಒಂದು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕ ಬಣ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

RBI ನಿಂದ ULI, CBDC ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು CD ಟೋಕನೀಕರಣ: RBI ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. 1) ‘ಏಕೀಕೃತ ಸಾಲ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್’ (ULI), ಇದು ಉತ್ತಮ ಸಾಲ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವಾಗಿದೆ. 2) CBDC (ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರೆನ್ಸಿ) ರೀಟೈಲ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್, ಇದು ಫಿನ್‌ಟೆಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. 3) ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ (CDs) ಟೋಕನೀಕರಣ, ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸವಾಲಕೋಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆ: ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಂಬನ್ ಮತ್ತು ಉಧಮ್‌ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನಾಬ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವ 1,856 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸವಾಲಕೋಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ‘ನದಿಯ ಸಹಜ ಹರಿವನ್ನು ಬಳಸುವ’ (Run-of-the-river) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ನೀರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (IWT) ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದೆ.

RRI ಸಾಧನೆ: ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಉತ್ಪಾದನೆ (QRNG): ರಾಮನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (RRI) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಹೊಸ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಸೈಬರ್‌ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಶನ್‌ಗೆ ಇವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ‘ಹುಸಿ-ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ’ (Pseudo-random) ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಕ್ರಮಾವಳಿ (algorithm) ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನಿಜವಾದ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭೇದ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ (NGHM): ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MNRE) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ‘ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹಬ್‌’ಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ: ದೀನ್‌ದಯಾಳ್ (ಗುಜರಾತ್), ವಿ.ಒ. ಚಿದಂಬರನಾರ್ (ತಮಿಳುನಾಡು), ಮತ್ತು ಪಾರಾದೀಪ್ (ಒಡಿಶಾ). ಜನವರಿ 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮಿಷನ್, 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 5 MMT ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ಸಿದ್ದಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪಾಗಿ (PVTG) ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ‘ಸಿದ್ದಿ’ ಸಮುದಾಯವು ಶೇ. 72 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ‘ಹಬ್ಷಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವರು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಆಫ್ರೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ (ಗುಜರಾತ್, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು 7ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಗುಲಾಮರಾಗಿ ಕರೆತಂದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಬಾಮಿಯಾನ್ ಬುದ್ಧರು: ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆಯ ಅವಶೇಷ: 6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಬಾಮಿಯಾನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ‘ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆ’ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದವು. 2001 ರಲ್ಲಿ ತಾಲಿಬಾನಿಗಳು ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಈ ವಿನಾಶದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಯುನೆಸ್ಕೋ 2003 ರಲ್ಲಿ ಬಾಮಿಯಾನ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.

IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ: ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ: IUCN ವಿಶ್ವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಅಬುಧಾಬಿ) ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ‘ಹುಡೆಡ್ ಸೀಲ್’ (Hooded Seal) ಅನ್ನು ‘ದುರ್ಬಲ’ (Vulnerable) ದಿಂದ ‘ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ’ (Endangered) ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ 4 ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕರಗುವಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ‘ಹಸಿರು ಸಮುದ್ರ ಆಮೆ’ (Green Sea Turtle) ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ‘ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ’ ದಿಂದ ‘ಕನಿಷ್ಠ ಕಾಳಜಿ’ (Least Concern) ಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಹಿಮ ಚಿರತೆ: ಅತ್ಯಲ್ಪ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ: ‘ಗುಡ್ಡಗಳ ಭೂತ‘ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಿಮ ಚಿರತೆಯು (Panthera uncia) ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಚಿರತೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ). ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂತಃಸಂಕರದಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಇದು 12 ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ IUCN ‘ದುರ್ಬಲ’ (Vulnerable) ಮತ್ತು WPA, 1972 ರ ಷೆಡ್ಯೂಲ್-I ಆಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು DRIP ಯೋಜನೆ: ಭಾರತವು 6,000+ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ 80% ರಷ್ಟು 25 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ. 130 ವರ್ಷ ಹಳೆಯದಾದ ಮುಲ್ಲಾಪೆರಿಯಾರ್ (ಕೇರಳದಲ್ಲಿದೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ‘ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಯಿದೆ, 2021′ ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NDSA) ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಂಬಲಿತ ‘DRIP’ (ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆ ಯೋಜನೆ) ಮೂಲಕ ಹಳೆಯ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಭಾರತವು 2023-24ರಲ್ಲಿ 1.75 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ (ಮರುಬಳಕೆ ದರ 43%). ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಲೋಹಗಳನ್ನು (ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (CRM) ಹೊರತೆಗೆಯುವ ‘ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ’ಯು ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂತರಗಳು, ಕಳಪೆ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ (<25%), ಮತ್ತು MoHUA (ನೈರ್ಮಲ್ಯ) ಹಾಗೂ MoEFCC (ನಿಯಮಗಳು) ನಡುವಿನ ವಿಭಜಿತ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14 ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಕಾಯಿನ್‌ಗಳು – ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ: ಸ್ಟೇಬಲ್‌ಕಾಯಿನ್‌ಗಳು ಬಿಟ್‌ಕಾಯಿನ್‌ನಂತಹ ಚಂಚಲತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಫಿಯೆಟ್ ಕರೆನ್ಸಿ (ಉದಾ: ಡಾಲರ್) ಅಥವಾ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡ (pegged) ಕ್ರಿಪ್ಟೋಕರೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಅಗ್ಗದ ಹಣ ರವಾನೆ (~$130 ಶತಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ. ಆದರೆ, ಟೆರ್ರಾ-ಯುಎಸ್‌ಡಿ ಪತನದಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಪಾಯಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನಿಲ್ಲ; ಇವುಗಳನ್ನು VDA (ವರ್ಚುವಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಸ್ತಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು PMLA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗಿದೆ.

IUCN ಹಸಿರು ಸ್ಥಿತಿಗತಿ: ಹುಲಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ಹುಲಿಯ ಮೊದಲ IUCN ಹಸಿರು ಸ್ಥಿತಿಗತಿ (Green Status) ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಅದನ್ನು ‘ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ’ (Severely Depleted) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಹಸಿರು ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು, ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯ ಅಳೆಯುವ ‘ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ’ಗೆ (Red List) ಪೂರಕವಾಗಿದೆ; ಇದು ಪ್ರಭೇದಗಳ ‘ಚೇತರಿಕೆ’ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ 75% ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹುಲಿಯು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ’ (Endangered), CITES ಅನುಬಂಧ I, ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1972 ರ ಅನುಸೂಚಿ I (Schedule I) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (CRS) ವರದಿ: ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RGI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ CRS ವರದಿಯು, 2022 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜನನ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ (LoR 98.4%) ಅಲ್ಪ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಣ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ (LoR 97.2%) ಅಲ್ಪ ಏರಿಕೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ (SRB) 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 928 ಮಹಿಳೆಯರಷ್ಟಿದೆ; ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (1,085) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ (899) ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ (RBD) ಕಾಯ್ದೆ, 1969 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನನ, ಮರಣ ಮತ್ತು ಮೃತ ಜನನಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ (ವಿವಾಹ/ವಿಚ್ಛೇದನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).