ಸುದ್ದಿ – ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ (ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1996 ಅಥವಾ ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ‘ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ’ಗಳನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಧಿಗಳು, ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆಯು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (PRIs) ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಐದನೇ ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (ವಿಧಿ 244 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1993) ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕೆಳಗಿನ 10 ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಗುಜರಾತ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಡಿಶಾ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ.

ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ ಸಬಲೀಕರಣ: ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಿರು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕಿರು ಖನಿಜಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸೇವನೆ, ಭೂ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರಭಾರೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಲೇವಾದೇವಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.
• ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಇದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾನೂನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಗಮನಿಸಿ: ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆಯು ಮೂರು ದಶಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದರೂ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ, ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತಶಾಹಿ ರಚನೆಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಧಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ (Devolution) ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಇದು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಪೆಸಾ (PESA) ಕಾಯ್ದೆ, 1996 ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಪೆಸಾ-ಜಿಪಿಡಿಪಿ ಪೋರ್ಟಲ್ (PESA-GPDP Portal): ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ‘ಪೆಸಾ-ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಪೋರ್ಟಲ್’ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024).
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ: ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮೀಸಲಾದ ‘ಪೆಸಾ ಕೋಶ’ (PESA Cell) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ‘ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು’ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಭಾಷಾ ತಲುಪುವಿಕೆ: ತರಬೇತಿ ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ (ತೆಲುಗು, ಮರಾಠಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಸಂತಾಲಿ, ಗೊಂಡಿ, ಭಿಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಡಾರಿಯಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.