ಪೀಠಿಕೆ:  ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳು (Data centres), ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳು (EVs) ಮುಂದಿನ 5-6 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗರಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 30 GW ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

• ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ, ಭಾರತದ ಗರಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯು FY25 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250 GW ತಲುಪಿದೆ.
• ಭವಿಷ್ಯದ ಮುನ್ನೋಟ: ವೇಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತದ ಗರಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯು FY36 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 459 GW ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳ (Non-fossil fuel sources) ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು FY36 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 1,121 GW ಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

• ಇದು ಒಂದು ದಿನದ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊರೆಯಾಗಿದೆ; ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಿರಂತರ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಗೆ (Grid planning) ಇದು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ, ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳಂತಹ (EVs) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಇದು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ AI ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪಾತ್ರ

• ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ-ತೀವ್ರತೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (High-intensity computing) ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಣನೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಗಳು (Cloud services) ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು

1. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ: ಭವಿಷ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
2. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ: ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸುಮಾರು $2.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.
3. ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಏರಿಳಿತದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುವ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
4. ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೇಸ್‌ಲೋಡ್‌ಗೆ (Baseload) ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ (Thermal power) ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
5. ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಒತ್ತಡ: ಕಾರ್ಬನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ (CBAM) ನಂತಹ ನೀತಿಗಳು ಇಂಗಾಲ-ತೀವ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಅಳವಡಿಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸೂಚನೆ: CBAM ಎಂಬುದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ (EU) ನೀತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಮದುಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಂಗಾಲದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ವಿದೇಶಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸಮಾನ ಹವಾಮಾನ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು “ಕಾರ್ಬನ್ ಸೋರಿಕೆ”ಯನ್ನು (Carbon leakage) ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ (RE) ಪಾತ್ರ

• ವೆಚ್ಚದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ: ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯುತ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವು ಅತ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶುದ್ಧ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಅನುಸರಣೆ: ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆ/ಶೂನ್ಯ-ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, CBAM ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಚಾಲಕ: ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳತ್ತ ಸಾಗುವ ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮೂಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವಿದೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಗಮನ: ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲು (FY36 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 786 GW) ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• ಸಮಗ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ: ನಗರ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ (GEC): ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ-ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗ್ರಿಡ್ ಮಿಷನ್: ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗ್ರಿಡ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು (Smart grid technologies), ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪಿಎಂ-ಕುಸುಮ್ (PM-KUSUM): ಸೌರ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಗ್ರಿಡ್ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್-ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯೋಜನೆ: ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದ್ದು, FY 2026–27 ರ ವೇಳೆಗೆ 1 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಸೌರ (Rooftop solar) ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಸೌರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ (PLI): ಸೌರ ಪಿವಿ (PV) ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇಂಧನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ: ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1: ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳ (EVs) ತ್ವರಿತ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿರತೆಯ (grid stability) ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು, 15 ಅಂಕಗಳು)

2: ‘ಕಾರ್ಬನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ’ (CBAM) ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ನೀತಿಗಳು ಭಾರತದ ಇಂಧನ-ತೀವ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವವೇನು? ಇಂಧನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (150 ಪದಗಳು, 10 ಅಂಕಗಳು)