ನ್ಯಾಯದಾನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ: ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ದಾರಿಗಳು: ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ (ಉನ್ನತ ವೆಚ್ಚ, ಜಾಮೀನು ಸಮಸ್ಯೆ), ಭೌಗೋಳಿಕ (ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳು), ಸಾಂಸ್ಥಿಕ (ವಿಳಂಬ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆ), ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಅರಿವು ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಡೆತಡೆಗಳು. ವಿಧಿ 39A, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1987, NALSA ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ADR, ಲೋಕ ಅದಾಲತ್, ಗ್ರಾಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (2008), ಇ-ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾನೂನು ಕೊರತೆ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಸೀಮಿತ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಸಮ್ಮೇಳನ (IOC) ಮತ್ತು IOR ಮಹತ್ವ: 2016ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಸಮ್ಮೇಳನವು IOR ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆ. IOR ಸುಮಾರು 70 ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದ್ದು, 35+ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಕಂಟೇನರ್ ಸಂಚಾರದ ~50%, ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯ 2/3 ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿ, ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ, IUU ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆ ಸೇರಿವೆ. ಭಾರತವು SAGAR ತತ್ವ, Net Security Provider ಹಾಗೂ HADR ಮೂಲಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಡತನ – NISER ಅಧ್ಯಯನ: NISER ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವು ಹವಾಮಾನ ಆಘಾತಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಡತನದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲ. ಸೇವಾ ವಲಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಬಡತನದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (~1.9%). NAPCC, SAPCC ಅನುಷ್ಠಾನ, ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀತಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪರಿಹಾರಗಳು. ಇದು ತುರ್ತು ನೀತಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ-ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಇರಾನ್–ಅಮೆರಿಕಾ ಮಾತುಕತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮುಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: 1979ರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ನ ಯುರೇನಿಯಂ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ನಿರ್ಬಂಧ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೇರಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇರಾನ್ ಅದನ್ನು ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕದನ ವಿರಾಮ ಇದ್ದರೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

NBFC ಮೇಲ್ಸ್ತರ: RBI ಯ ಹೊಸ ನಿಯಂತ್ರಣ ದಿಕ್ಕು: Reserve Bank of India ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾಪದಂತೆ, NBFC ಮೇಲ್ಸ್ತರ (NBFC-UL) ಗುರುತಿಸಲು ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯ ಬದಲು ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿ ಮಿತಿ ಆಧಾರವಾಗಲಿದೆ. NBFC-UL ಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡುವವು. SBR ಚೌಕಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊಸ ಕ್ರಮವು ಸರ್ಕಾರಿ NBFC ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. NBFC ಗಳು ಬೇಡಿಕೆ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರವು ಮತ್ತು DICGC ವಿಮೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. RBI ಕಾಯ್ದೆ 1934 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವಿದ್ದು, ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ: ಕಲೈ-II ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, 1,200 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರನ್-ಆಫ್-ರಿವರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜಲಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 12% ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ವೈಟ್-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಹೆರಾನ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮದ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ–ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ.

ಭಾರತ–ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರದ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಡಸ್ಟ್ಲಿಕ್ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸವು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ನಡುವಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಂಟಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಎರಡು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 7ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 60 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅರೆ-ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಮಾಂಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಸ್ಮರಣಾ ದಿನ 2026: 1919ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು ನಡೆದ ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ 107ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು 2026ರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ನಿರಾಯುಧ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಹತ್ಯೆಗೈದ ಈ ಘಟನೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹುತಾತ್ಮರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ ‘ಹುತಾತ್ಮರ ಬಾವಿ’ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ಗುರುತುಗಳು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದಿನವು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮರುಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂ ಅಸಮಾನತೆ: ವಿಶ್ವ ಅಸಮಾನತೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ಉನ್ನತ 10% ಕುಟುಂಬಗಳು 44% ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 46% ಕುಟುಂಬಗಳು ಭೂರಹಿತವಾಗಿವೆ. ಗಿನಿ ಗುಣಾಂಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪರಂಪರೆ, ದುರ್ಬಲ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು. ಇದು ಬಡತನ, ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. DILRMP, ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಯೋಜನೆ, ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 2006 ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿವೆ. ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕ.

16ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: 16ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು ವಿಧಿ 280 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾಲು 41% ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಸೆಸ್-ಸರ್ಚಾರ್ಜ್ ಕಾರಣ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಕುಂದುವಿಕೆ, SFCಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಆದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ-ಆಧಾರಿತ ಅನುದಾನಗಳು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮಾನತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.