ಸುದ್ದಿ – ಚೀನಾ ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮತ್ತು ಜಲ-ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ: ಇದನ್ನು ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ ನದಿಯ ‘ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್’ (ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ) ಬಳಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅಂದಾಜು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 60 GW ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
• ವಿನ್ಯಾಸದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ಇದು ಬಹು-ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಸುರಂಗ-ತಿರುವು (tunnel-diversion) ಮತ್ತು ಸರಣಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭೂಕಂಪನ ಪೀಡಿತ ಹಿಮಾಲಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭೂಗತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಚೀನಾದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ನಿಲುವು: ಇದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಚೀನಾ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ, ಟಿಬೆಟ್ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

• ಜಲ ಭದ್ರತೆಯ ಅಪಾಯಗಳು: ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನದ ಹರಿವಿನ ಸಮಯ, ಹೂಳು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
• ಪ್ರವಾಹದ ಆತಂಕಗಳು: ಹಠಾತ್ ಅಥವಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹ (flash floods) ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದು ಮುಂಗಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ “ವಾಟರ್ ಬಾಂಬ್” (water bomb) ಸನ್ನಿವೇಶದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವ: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಹೂಳು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ನದಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಇದು ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.
• ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲುಗೈ: ವಿವಾದಿತ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದ ಪೈಪೋಟಿ: ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನದಿಗಳು:

• ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ (ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ): ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಗಮಗೊಂಡು, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನಂತರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
• ಸಟ್ಲೆಜ್ (ಲಾಂಗ್ಚೆನ್ ಜಾಂಗ್ಬೋ): ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದದ (MoU) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಸಿಂಧೂ (ಸೆಂಗ್ಗೆ ಜಾಂಗ್ಬೋ): ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಉಗಮಗೊಂಡು, ಲಡಾಖ್ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
• ಕರ್ನಾಲಿ (ಮಾಪ್ಚಾ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ / ಘಾಘ್ರಾ): ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ನೇಪಾಳದ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಚೀನಾ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ನದಿ ಒಪ್ಪಂದವಿಲ್ಲ.
• ಮಾನಸ್ (ಡ್ರಾಂಗ್ಮೆ ಚು): ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಭೂತಾನ್ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಸಾಂಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಭೂತಾನ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಜಲ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಸುಬನ್ಸಿರಿ (ಚಾಯುಲ್ ಚು): ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಗಮಗೊಂಡು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.