ಸುದ್ದಿ – ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪದ್ಮ-ಶೈಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

2025 ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• ವಿಜ್ಞಾನ ರತ್ನ: ಜಯಂತ್ ವಿಷ್ಣು ನಾರ್ಳೀಕರ್ (ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ) – ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನಿ, ಹೊಯ್ಲ್-ನಾರ್ಳೀಕರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
• ವಿಜ್ಞಾನ ಶ್ರೀ: ಎಂಟು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್, ಯೂಸುಫ್ ಎಂ. ಶೇಖ್, ಕೆ. ತಂಗರಾಜ್, ಪ್ರದೀಪ್ ತಾಪಲಿಲ್, ಎ.ಬಿ. ಪಂಡಿತ್, ವೆಂಕಟ ಮೋಹನ್, ಮಹಾನ್ ಎಂಜೆ, ಮತ್ತು ಜಯನ್ ಎನ್. ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
• ವಿಜ್ಞಾನ ಯುವ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು.
• ವಿಜ್ಞಾನ ಟೀಮ್: ಸಿಎಸ್‌ಐಆರ್ ಅರೋಮಾ ಮಿಷನ್ – ಭಾರತದ ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ವಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುರಸ್ಕಾರ (RVP) ಬಗ್ಗೆ:

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ಜನವರಿ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದ್ಮ-ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಂತಹ ಹಳೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಮಿತಿ (RVPC) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು (PSA) ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ 17 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ:
  • ಘೋಷಣೆ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇ 11 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದಿನದಂದು.
  • ಪ್ರದಾನ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 23 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಿನದಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಭಾಗಗಳು:
  • ವಿಜ್ಞಾನ ರತ್ನ (VR): ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ; ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ 3 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.
  • ವಿಜ್ಞಾನ ಶ್ರೀ (VS): ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ; ಗರಿಷ್ಠ 25 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.
  • ವಿಜ್ಞಾನ ಯುವ – ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ (VY-SSB): 45 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ; ಗರಿಷ್ಠ 25 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.
  • ವಿಜ್ಞಾನ ಟೀಮ್ (VT): ಸಹಯೋಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ (ಕನಿಷ್ಠ 3 ಸದಸ್ಯರು); ಗರಿಷ್ಠ 3 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆ:
  • ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಕೃಷಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.
  • ಅರ್ಹತೆ: ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ (PIOs) ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಸ್ವಯಂ-ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ಇಲಾಖಾ ಅಥವಾ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘಟಕಗಳು: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪುರಸ್ಕೃತರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಸನದು, ಪದಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮರಣೋತ್ತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.