ಸುದ್ದಿ – ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ (131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಉದ್ದೇಶ: ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33% ಮೀಸಲಾತಿಯ ಜಾರಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಈ ಮಸೂದೆಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನ (131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಕುರಿತು:

• ಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಈ ಮಸೂದೆಯು ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 543 ರಿಂದ 850 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 815 ಸ್ಥಾನಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, 35 ಸ್ಥಾನಗಳು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
• ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ: 2026 ರ ನಂತರದ ಜನಗಣತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡುವ ಮೂಲಕ, ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿರುವ 33% ಶಾಸಕಾಂಗ ಮೀಸಲಾತಿಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರ: ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಳಹದಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಗಡಿ ಸುಧಾರಣೆ: ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುವಿಂಗಡಿಸುವ ಮೇಲಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಡೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು 82ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.
• ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಯಾವ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದತ್ತಾಂಶವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ, 2026 ರ ಕುರಿತು

• ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಯಾಜ್ಞೆ: ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (SC), ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ (ST) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮನ್ಸ್ ನೀಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಬಂಧ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗವು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ರಾಜಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಾನೂನಿನ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ಮಸೂದೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಳವಳಗಳು

• ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಮತೋಲನ: ಜನಸಂಖ್ಯೆ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ 24.3% ರಿಂದ 20.7% ಕ್ಕೆ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
• ಉತ್ತರದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಸಮಾನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ತೂಕವು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಹಳತಾದ ಆಧಾರ: 15 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಚುನಾವಣಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿರೂಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಂತಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಬಂಧ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗದ ಆದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಯ ನಿರ್ಬಂಧವು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಕ್ರಮ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ (gerrymandering) ವಿರುದ್ಧದ ಏಕೈಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.
• ಶಾಸಕಾಂಗದ ವಿವೇಚನೆ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಗಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರಳ ಬಹುಮತವು ರಾಜಕೀಯ ಕುಶಲತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹಂಚಿಕೆ

• ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಲ: ಲೋಕಸಭೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ 550 ರ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯ ಎದುರು 543 ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ 530 ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ 20).
• ಮೀಸಲಾತಿ: 543 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, 84 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 47 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಾನಗಳ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿ: ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1971 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1976 ರಿಂದ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ.
• ತಡೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: 2001 ರ 84ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು, 2026 ರ ನಂತರ ನಡೆಸುವ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ತಡೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
• ಗಡಿ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ: ಆಂತರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿ 2002 ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗವು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮರುವಿಂಗಡಿಸಿದೆ.