ಸುದ್ದಿ –  ಇಸ್ರೋದ (ISRO) ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾದ ಆದಿತ್ಯ-L1, ಮೇ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರೋನಲ್ ಮಾಸ್ ಇಜೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು (CMEs):

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕರೋನಲ್ ಮಾಸ್ ಇಜೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು (CMEs) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸ್ವರೂಪ: ಒಂದು CME ಎಂಬುದು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಸಿ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬೃಹತ್ ಗುಳ್ಳೆಯಾಗಿದೆ.
• ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಇವು ಭೂಮಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತೀಯ ಕವಚದ (Magnetic Shield) ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಜಿಪಿಎಸ್ (GPS) ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
• ಅಮೆರಿಕದ ಆರು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಆದಿತ್ಯ-L1 ಕೂಡ ಮೇ 2024 ರ ‘ಗ್ಯಾನನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್’ (Gannon’s storm) ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ಸೌರ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ‘ಕಾಂತೀಯ ಮರುಜೋಡಣೆ’ (Magnetic Reconnection) ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅಸಹಜವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿತು ಎಂದು ಇದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.

ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

1. ಕಾಂತೀಯ ಮರುಜೋಡಣೆ (Magnetic Reconnection): 2024 ರ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕರೋನಲ್ ಮಾಸ್ ಇಜೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು (CMEs) ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದವು ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ತುಂಡಾಗಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಜೋಡಣೆಗೊಂಡವು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ‘ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೀಕನೆಕ್ಷನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಪರಿಣಾಮ: ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಯು ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಿತು. ಶಕ್ತಿಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಕಣಗಳ ವೇಗವು ತೀವ್ರವಾಯಿತು, ಇದು ಕಾಂತೀಯ ಮರುಜೋಡಣೆ ಘಟನೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.

ಆದಿತ್ಯ L-1 ಕುರಿತು:

• ಇದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಆಧಾರಿತ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ದರ್ಜೆಯ (Observatory Class) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಇದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 ರಲ್ಲಿ PSLV C57 ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ಇದನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ 1 (L1) ಸುತ್ತಲಿರುವ ಹ್ಯಾಲೋ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (Halo Orbit) ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• L1 ಬಿಂದುವಿನ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಣಗಳ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿರಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ವಿಸಿಬಲ್ ಎಮಿಷನ್ ಲೈನ್ ಕರೋನಗ್ರಾಫ್, ಸೋಲಾರ್ ಲೋ ಎನರ್ಜಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಅನಲೈಸರ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಫಾರ್ ಆದಿತ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ 7 ವಿಶಿಷ್ಟ ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು (ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು) ಹೊಂದಿದೆ.