ಸುದ್ದಿ – ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲು ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ವಿಧೇಯಕವನ್ನು (Private Member’s Bill) ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಸೂದೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಾಗ ಸಂಸದರು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು, ಆ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಕಾನೂನು ರಚನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ “ವಿಪ್ ಆಧಾರಿತ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ”ಯಿಂದ (Whip-driven tyranny) ಸಂಸದರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ವಿಧೇಯಕದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಅನುವಾದ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಪ್’ (Whip) ಜಾರಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ:

• ತತ್ವರಹಿತ ಪಕ್ಷಾಂತರ ತಡೆಗಟ್ಟಲು: 1985ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಶಾಸಕರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಇದನ್ನು ‘ಆಯಾ ರಾಮ್ – ಗಯಾ ರಾಮ್’ ರಾಜಕೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹಣ, ರಾಜಕೀಯ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಮೂಲಕ ಆಮಿಷವೊಡ್ಡುವ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು “ರಾಜಕೀಯ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು: ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳು ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಮತದಾರರ ಜನಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ದ್ರೋಹವಾಗಿದೆ.
• ಪಕ್ಷದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು: ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳ (ಬಜೆಟ್, ವಿಶ್ವಾಸಮತ, ಪ್ರಮುಖ ಮಸೂದೆಗಳು) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ವಿಪ್ (Whip) ಕುರಿತಾದ ಟೀಕೆಗಳು:

• ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಮತದಾರರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
• ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಿಕೆ: ಇದು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೇವಲ “ರಬ್ಬರ್-ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌”ಗಳನ್ನಾಗಿ (ಅನುಮೋದಕರು) ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾತ್ಮಕ ಸಂವಾದದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 19(1)(a) ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾದ ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲತೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ (2022) ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳು, ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪತನವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಪ್ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.

ವಿಪ್ (Whip) ಎಂದರೇನು?

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಸದರು ಅಥವಾ ಶಾಸಕರು (MPs/MLAs) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ನೀಡುವ ನಿರ್ದೇಶನವಾಗಿದೆ.
• ಅನರ್ಹತೆ: ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವುದು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿನ (52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1985 ರ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ) ಅನರ್ಹತೆಯ ಷರತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಾನಮಾನ: ವಿಪ್ ಕಚೇರಿಯು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಸದೀಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
• 170ನೇ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗದ ವರದಿ: ಸರ್ಕಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಮತದಾನವು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಂಭವವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಆಯೋಗ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.

ಲೇಖನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ:

• ವಿಪ್ (Whip) ಎನ್ನುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡುವ ಲಿಖಿತ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಖಾಸಗಿ ವಿಧೇಯಕವು, ಸಂಸದರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.
• ವಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪಕ್ಷಾಂತರ ತಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ, ಅದು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ವಿಧಿ 19(1)(a)) ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಇದೆ.
• ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ವಿಪ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ.