ಪೀಠಿಕೆ: ಭಾರತವು 2023–24 ರಲ್ಲಿ 1.75 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಒಟ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯದ 16% ಆಗಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು (CRM) ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಇರುವ ಅಪಾರ, ಬಳಕೆಯಾಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಎಂದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ತಿರಸ್ಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ:

• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ: 2023–24 ರಲ್ಲಿ 1.75 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳು (2019–20 ರಿಂದ 72.5% ಹೆಚ್ಚಳ).
• ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ದರ: 22% (2019–20) ರಿಂದ 43% (2023–24) ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
• ಪ್ರತಿ ಟನ್‌ಗೆ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಲೋಹಗಳು: ಚಿನ್ನ: 300 ಗ್ರಾಂ, ಬೆಳ್ಳಿ: 1 ಕೆಜಿ (ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ವರದಿ, 2023).

ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಮಹತ್ವ:

• ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಸರಿಯಾದ ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ₹20,000–₹25,000 ಕೋಟಿ ಆದಾಯವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು (CPCB, 2024).
• ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳು: ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ 5 ಲಕ್ಷ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು (NITI ಆಯೋಗ ವರದಿ).
• ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಭದ್ರತೆ: ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಖನಿಜಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇವಿಗಳು (EVs) ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ 90% ಲಿಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಭಾರತ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ನಗರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು (1.75 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ + 62 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಪುರಸಭೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಎಸ್‌ಡಿಜಿ-12 (ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ) ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್ (LiFE) ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು:

• ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೊರತೆಗಳು: ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ CRM ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಲೋಹ ಕರಗಿಸುವಿಕೆ (smelting) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ; 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೇವಲ 468 ಅಧಿಕೃತ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆದಾರರು 1.6 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ (CPCB, 2024).
• ವಿಘಟಿತ ಆಡಳಿತ: MoHUA (ಗೃಹ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ) ನಗರ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; MoEFCC (ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ) ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಳಪೆ ವಿಂಗಡಣೆ: ಶೇ. 25 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಂಗಡಣೆಯು ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ (composting) ಮತ್ತು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. (CPCB 2023)
• ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ: ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಆಯುವವರು ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
• ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಗಳು: ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕದ ಶೇ. 20 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ (NIUA 2023).

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ:

• ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ CRM ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಉದಾ. ಜಪಾನ್‌ನ ಪರಿಸರ-ಪಟ್ಟಣ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನೆಲೆಗಳು.
• ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮರುಬಳಕೆ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಉದಾ. NITI ಆಯೋಗ – ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (2021).
• ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸುವುದು: ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ (SHGs) ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಆಯುವವರನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು. ಉದಾ. ILO ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಚಾಲೆಂಜ್.
• ಡಿಜಿಟಲ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್: ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹರಿವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು AI, GIS, ಮತ್ತು IoT ಬಳಸುವುದು. ಉದಾ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಗಳ ದತ್ತಾಂಶ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು.
• ಏಕೀಕೃತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: EU ತ್ಯಾಜ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು ನಿರ್ದೇಶನ (2008) ಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಒಂದೇ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ MoHUA ಮತ್ತು MoEFCC ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
2. ಭಾರತದ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಹೇಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ.

ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಲಾಸುಗಳು, ಟೆಸ್ಟ್ ಬುಕ್ , ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಟಾರ್ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ – ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: +91 6366-294954