ಪೀಠಿಕೆ:  ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ಸ್‌ನ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಜಸ್ಟಿಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, 'ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳು: ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳು: ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳ (JJBs) ಮುಂದಿರುವ 1,00,904 ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 55% ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ, ಪ್ರತಿ JJB ಗೆ ಸರಾಸರಿ 154 ಪ್ರಕರಣಗಳಿವೆ. ಒಡಿಶಾವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು (83%) ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ (35%) ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
• ಪೀಠದ ಕೊರತೆ: ಸುಮಾರು 25% ರಷ್ಟು JJB ಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಪೀಠವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು 30% ರಷ್ಟು ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು (Clinic) ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
• ಸುರಕ್ಷತಾ ಸ್ಥಳ (Place of Safety): ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ "ಸುರಕ್ಷತಾ ಸ್ಥಳ"ವನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲ್ಲ.
• ಮಾನದಂಡಗಳ ಅನುಸರಣೆ: 292 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 11 ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಕನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿವೆ; ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೇವಲ 40 ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.
• ದತ್ತಾಂಶದ ಅಂತರ: ವಯಸ್ಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಡೇಟಾ ಗ್ರಿಡ್ (National Judicial Data Grid) ನಂತೆ, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಂಡಾರವಿಲ್ಲ.
• ಕಳಪೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ, ಕೇವಲ 40% ರಷ್ಟು ಅಗತ್ಯ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ: ನಾಲ್ಕು ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ನಡುವೆ ದುರ್ಬಲ ಸಮನ್ವಯವಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ  ತೋರಿಸಿದೆ. ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು: (a) ಪೊಲೀಸ್, (b) ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ, (c) ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣಾ ಸೊಸೈಟಿ (SCPS), ಮತ್ತು (d) ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (SLSA).

ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ (JJB) ಒಂದು ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ (Quasi-judicial body).  ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ (<18 ವರ್ಷ) ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾನೂನು ಆಧಾರ: ಬಾಲನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2015 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ JJB ಗಳು ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಧಾರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬೇಕು (Reformative) ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು: JJB ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಮಗುವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೈಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ (ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ) ಒಂದು JJB ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅಥವಾ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಜ್ಯುಡಿಷಿಯಲ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರು: ಪ್ರಧಾನ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಜೊತೆಗೆ, JJB ಇಬ್ಬರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕನಿಷ್ಠ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರಬೇಕು.
• ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಬಂಧಿತ ಮಗುವನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ JJB ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಬಾಲನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2015 ರ ಬಗ್ಗೆ:

• ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2015, ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:  ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ (UN Convention) ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ, ದುರ್ಬಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ನೇಹಿ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಪರಾಧ ವರ್ಗಗಳು: ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಣ್ಣ (Petty) (3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ), ಗಂಭೀರ (Serious) (3-7 ವರ್ಷಗಳು) ಮತ್ತು ಘೋರ (Heinous) (7 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು).
• ವಯಸ್ಕರಂತೆ ವಿಚಾರಣೆ: 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಎಸಗುವ ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ, ಮಗುವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕನಂತೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೇ ಎಂದು JJB ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ JJB ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (CWC) ಕಾಯ್ದೆ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಾಲನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು:

• ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೊರತೆ: ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು (JJBs) ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು 25% ಮಂಡಳಿಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಪೀಠವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೊಬೇಷನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೊರತೆಯು ಮಗುವಿನ ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
• ಅಧಿಕ ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು: ಬಾಲನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತ್ವರಿತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ 154 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪ್ರತಿ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ಬಾಕಿ ಇವೆ.  ಕಾಯ್ದೆಯು ವಿಧಿಸಿರುವ 4 ತಿಂಗಳ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ.
• ದತ್ತಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆ: ವಯಸ್ಕರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಇರುವಂತೆ, ಬಾಲಾಪರಾಧಿ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಭಂಡಾರ (Public Data Repository) ಇಲ್ಲ. ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಯು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ.
• ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ: ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ, ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿ (CWC) ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಇದು ಮಗುವಿನ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸುರಕ್ಷತಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಅಭಾವ: ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ 16-18 ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ವಯಸ್ಕರ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
• ಪುನರ್ವಸತಿಗಿಂತ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒತ್ತು: ಕಾನೂನಿನ ಉದ್ದೇಶವು ಸುಧಾರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೂ (Reformative), ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕ್ರಮಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ:

• ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ JJB ಗಳಲ್ಲಿನ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ: ವಯಸ್ಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು.  ಪ್ರಕರಣಗಳ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ (Data Analytics) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ: ಪೊಲೀಸರು, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಮನ lýಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳ ಸ್ನೇಹಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
• ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಮನ್ವಯ: ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು.
• ಕಾನೂನು ನೆರವು ಸುಧಾರಣೆ: ಪ್ರತಿ ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು (Legal Services Clinic) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮಗುವಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
• ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು: ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಲ್ಲದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಮಗುವನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.

ತೀರ್ಮಾನ: ಭಾರತದ ಬಾಲನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 39(f) (ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶಗಳು) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 21 (ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು) ರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. 'ಇಂಡಿಯಾ ಜಸ್ಟಿಸ್ ವರದಿ'ಯು ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಭೀರ ಲೋಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.

ಕೇವಲ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸಾಲದು; ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜೈಲುವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಪುನರ್ವಸತಿ (Rehabilitation) ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

1. ಇಂಡಿಯಾ ಜಸ್ಟಿಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌–2024 ರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ (JJB) ಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ?

2. ಬಾಲನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ “ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ಸುಧಾರಣೆ” ಎನ್ನುವ ತತ್ವವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ? ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ.