ಸುದ್ದಿ – 2025ರ 4ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ 2.59 ಕೋಟಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿದೆ. 2022-23 ರಿಂದ 2024-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 23.5 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ಚೌಕಟ್ಟು:

• ಸ್ಥಾಪನೆ: ತ್ವರಿತ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ (ADR) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆ, 1987 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ NJDG ಪ್ರಕಾರ 4.7 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಕಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಒಮ್ಮತದ ಇತ್ಯರ್ಥಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
• ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: CJI ಅವರನ್ನು ಪೋಷಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ (Patron-in-Chief) ಹೊಂದಿರುವ NALSA ದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಜಾರಿ: ತೀರ್ಪುಗಳು ಅಂತಿಮ, ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಡಿಕ್ರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ಇರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಲಾಗದ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳ ವಿಧಗಳು:

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ (NLA): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಾಲೂಕು ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಖಾಯಂ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ (PLA): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತಾ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾರಿಗೆ, ಅಂಚೆ, ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಸರಬರಾಜು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ₹ 1 ಕೋಟಿವರೆಗಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇ-ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು:
  • ಇ-ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ದೂರದಿಂದಲೇ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಸಂಚಾರಿ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ