ಸುದ್ದಿ – ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI), ₹2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳ (G-Sec) ಖರೀದಿ ಮತ್ತು 10 ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ (USD) ಮೌಲ್ಯದ ‘USD/INR ಸ್ವಾಪ್ ಹರಾಜಿನ’ ಮೂಲಕ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು (ಹಣದ ಹರಿವನ್ನು) ಒದಗಿಸಲಿದೆ. ಇವು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

• ಆರ್‌ಬಿಐ ₹2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳ (G-Sec) ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು 10 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ USD/INR 3-ವರ್ಷದ ಖರೀದಿ/ಮಾರಾಟ ಸ್ವಾಪ್ ಹರಾಜನ್ನು (Swap auction) ನಡೆಸಲಿದೆ.

ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು (OMOs):

• ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪಾಯಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು (G-Secs) ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರ್‌ಬಿಐ ನಡೆಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
• ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ದ್ರವ್ಯತೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದ ಹರಿವು) ಇದ್ದಾಗ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೂಪಾಯಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

USD/INR ಖರೀದಿ/ಮಾರಾಟ ಸ್ವಾಪ್‌ಗಳು (Swaps):

• ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ (INR) ಬದಲಾಗಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು (USD) ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಅಧಿಕೃತ ವಿತರಕರು (ADs) ವರ್ಗ 1 ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅರ್ಹವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.

ದ್ರವ್ಯತೆ ಒಳಹರಿವಿನ (Liquidity Infusion) ಅಗತ್ಯತೆ:

1. ಆರ್‌ಬಿಐನ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ: ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಾಗ, ಆರ್‌ಬಿಐ ತನ್ನ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿಧಿಯಿಂದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆರ್‌ಬಿಐಗೆ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (tightening liquidity).
2. ಬಲವಾದ ಸಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೀಸಲು ಹಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳು: ಮುಂಗಡ ತೆರಿಗೆ ಹೊರಹರಿವು, ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ (FPI) ಮಾರಾಟ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಇತರೆ ದ್ರವ್ಯತೆ ಒಳಹರಿವಿನ ಸಾಧನಗಳು:

• ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳು (Quantitative tools): ದ್ರವ್ಯತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸೌಲಭ್ಯ (LAF – ರೆಪೊ ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ), ನಗದು ಮೀಸಲು ಅನುಪಾತ (CRR), ಶಾಸನಬದ್ಧ ದ್ರವ್ಯತೆ ಅನುಪಾತ (SLR), ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರ ಇತ್ಯಾದಿ.
• ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳು (Qualitative tools): ಸಾಲದ ಪಡಿತರ (Credit Rationing), ನೈತಿಕ ಒತ್ತಡ (Moral Suasion), ಆಯ್ದ ಸಾಲ ನಿಯಂತ್ರಣ (SCC), ಮಾರ್ಜಿನ್ ಅಗತ್ಯತೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿ:

• ಕ್ರಮ: ₹2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ G-Sec ಖರೀದಿ (OMO ಮೂಲಕ) ಮತ್ತು $10 ಬಿಲಿಯನ್ USD/INR ಸ್ವಾಪ್ ಹರಾಜು.
• ಉದ್ದೇಶ: ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು (Liquidity) ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• OMO ಅರ್ಥ: ದ್ರವ್ಯತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಗಳ ಖರೀದಿ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ.
• ಸ್ವಾಪ್ ಹರಾಜು: ಪ್ರಸ್ತುತ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಡಾಲರ್ ನೀಡಿ ರೂಪಾಯಿ ಪಡೆಯುವುದು (ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ).
• ಅರ್ಹತೆ: AD ವರ್ಗ-1 ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.